Bir önceki yazımızda evdeki ecza dolabımızın jokeri olan asetaminofen (yani bildiğimiz adıyla parasetamol) hakkında konuştuk. Güvenli bir ağrı kesici ve ateş düşürücü olduğunu, ancak doz aşımında karaciğer için ne kadar tehlikeli olabileceğini vurguladık.
İşte o “doz aşımı” riskinin başladığı yer tam olarak burasıdır: Farkında olmadan birden fazla parasetamollü ilaç kullanmak.
Birçok insan, baş ağrısı için aldığı asetaminofen ile soğuk algınlığı için içtiği asetaminofen içeren kombinasyonun aslında aynı temel etken maddeyi içerdiğini fark etmez. Bu durum, “farkında olmadan doz aşımı” adı verilen ciddi bir sağlık riskine yol açar.
Gelin, parasetamolün eczanede karşınıza çıkabileceği başlıca formlara ve ilaç gruplarına bakalım.
“Solo” Oyuncular (Sadece Parasetamol İçerenler)
Bunlar en bilinen, en basit formülasyonlardır. Tek amaçları ağrı kesmek ve ateş düşürmektir.
- Ne için kullanılırlar? Baş ağrısı, diş ağrısı, kas ağrısı, ateş.
- Örnekler: Parol, Minoset, Tamol, Panadol gibi markaların “düz” tabletleri.
- Çocuk Formları: Çocuklarda dozlama kiloya göre yapıldığı için şurup veya fitil formunda bulunurlar. (Calpol, Peditus Şurup, Paranox Fitil).
Risk: Buradaki risk daha çok kullanım sıklığıdır. “Bir tane attım geçmedi, bir tane daha atayım” diyerek 4-6 saatlik bekleme süresini ihlal etmek ve günlük maksimum dozu (genellikle 3-4 gram) aşmak tehlikelidir.
Asıl Tehlike: Kombine İlaçlar (Parasetamol + X)
Parasetamol, asıl “gizlendiği” ve çifte doz riskini yarattığı yer burasıdır. Bu ilaçlarda parasetamol; ağrı ve ateşi dindirsin diye ana bileşen olarak bulunur, yanına da başka semptomlara iyi gelecek ek maddeler konur.
🚩 Soğuk Algınlığı ve Grip İlaçları (En Yaygın Tuzak)
Bu, kazara doz aşımının en sık yaşandığı kategoridir.
- Formül: Parasetamol (ateş ve vücut kırgınlığı için) + Dekonjestan (burun tıkanıklığı için) + Antihistaminik (burun akıntısı, hapşırık için).
- Tehlikeli Senaryo: Kişi, hem ateşi hem de burun akıntısı olduğu için bir “grip ilacı” (örn: A-ferin, Theraflu, TylolHot, Nurofen Cold vb.) alır. Ancak ateşi tam düşmeyince veya baş ağrısı devam edince, “Bir de ağrı kesici alayım” diyerek Parol veya Minoset içer.
- Sonuç: İki kat doz parasetamol almış olur. Bunu günde 2-3 kez tekrarlamak, karaciğerinizi hızla toksik sınıra ulaştırır.
🚩 Güçlendirilmiş Ağrı Kesiciler
Bazen parasetamolün etkisi, başka maddelerle artırılır.
- Formül: Parasetamol + Kafein (Parasetamolün ağrı kesici etkisini hızlandırır ve güçlendirir).
- Örnekler: Parol Plus, Panadol Extra gibi “Plus”, “Forte” veya “Extra” ibaresi taşıyan ilaçlar.
- Risk: Normal parasetamolden daha güçlü gibi düşünülüp, daha sık alınabilirler.
🚩 Reçeteli Güçlü Ağrı Kesiciler
Daha şiddetli ağrılar için doktorunuz parasetamolü bir opiod ile kombine eden bir ilaç reçete edebilir.
- Formül: Parasetamol + Kodein veya Parasetamol + Tramadol.
- Risk: Bunlar zaten sıkı kontrol gerektiren, bağımlılık potansiyeli olan ilaçlardır. Ancak içlerindeki yüksek parasetamol dozu da karaciğer için yakından takip edilmelidir.
🚩 Adet Sancısı (Regl) İlaçları
Bazı spesifik adet sancısı ilaçları da ağrıyı kesmek için parasetamolü, ödemi atmak için de hafif diüretikleri (veya kafeini) birleştirir.
Ne Yapmalısınız? 4 Altın Kural
Parasetamol zehirlenmesi %100 önlenebilir bir durumdur. Tek yapmanız gereken şey “bilinçli” bir ilaç tüketicisi olmaktır.
- KUTUYU OKUYUN! Aldığınız her ilacın (özellikle soğuk algınlığı ve ağrı kesici) “Etken Maddeler” kısmına bakın. Orada “Parasetamol” veya “Asetaminofen” yazıp yazmadığını kontrol edin.
- ASLA KARIŞTIRMAYIN (Bilmeden)! Aynı anda iki farklı ilaç alacaksanız, ikisinin de parasetamol içermediğinden emin olun. Grip ilacı alıyorsanız, ekstradan Parol içmeyin.
- ECZACINIZA DANIŞIN En emin yol budur. Eczacınıza, “Şu an şu ilacı kullanıyorum, bununla birlikte bu ilacı almam güvenli mi?” diye sorun. Onlar bu konuda en eğitimli sağlık profesyonelleridir.
- GÜNLÜK LİMİTİ BİLİN Sağlıklı bir yetişkin için günlük maksimum parasetamol dozu genellikle 3 gram (3000 mg) ile 4 gram (4000 mg) arasındadır. 500 mg’lık bir tabletten günde 6-8 adetten fazla almamaya dikkat edin ve bu sayının, tüm kombine ilaçlardan aldığınız toplam miktar olduğunu unutmayın.
Unutmayın: Asetaminofen/Parasetamol dostunuzdur, ancak sadece ona saygı duyduğunuz ve etiketini okuduğunuz sürece.