Başarılı bir karın ameliyatı geçirdiniz. Her şey yolunda gitti, taburcu oldunuz. Ancak aylar veya yıllar sonra karnınızda garip bir çekilme hissi, açıklanamayan kramplar veya şişkinlik yaşamaya başladınız.
Suçlu, cerrahınızın hatası değil, vücudunuzun iyileşme mekanizmasının “kantarın topuzunu kaçırması” olabilir. Tıpta Adhezyon, halk arasında ise “Yapışıklık” olarak bilinen bu durum, organların birbirine örümcek ağı gibi bağlanmasıdır.
Bu yazıda, vücudun neden kendi organlarını birbirine yapıştırdığını, bunun bağırsak tıkanıklığına nasıl yol açtığını ve cerrahların bunu önlemek için neler yaptığını inceleyeceğiz.
Adhezyon Nedir?
Kelime kökeni Latince adhaerere (yapışmak, tutunmak) fiilinden gelir.
Adhezyon; normalde birbirine değdiğinde kayması gereken organların veya dokuların, aralarında oluşan fibroz bantlar (nedbe dokusu) nedeniyle birbirine yapışmasıdır.
Bunu şöyle hayal edebilirsiniz:
Karnımızın içi (Periton boşluğu), organların rahatça hareket etmesi için kaygan bir sıvı ile kaplıdır. Ancak bir hasar oluştuğunda, vücut orayı tamir etmek için “fibrin” adı verilen yapışkan bir madde salgılar. Bu, tıpkı iki kağıdın arasına sürülen tutkal gibidir. İyileşme tamamlandığında bu tutkal erimelidir. Ancak erimez ve sertleşirse, kalıcı bir bağa (adhezyon) dönüşür.
Neden Olur?
Adhezyonların %90’ından fazlası geçirilmiş cerrahi operasyonlara bağlıdır.
Cerrah ne kadar dikkatli olursa olsun;
- Organlara dokunulması (eldiven teması),
- Dokuların ameliyat sırasında kuruması,
- Kan sızıntıları,
vücut için birer “travma”dır ve yapışıklık sürecini tetikler.
Bunun dışında;
- Enfeksiyonlar: (Örn: Patlamış apandisit, Pelvik İnflamatuar Hastalık)
- Endometriozis: (Çikolata kisti hastalığı)
- Radyoterapi: (Işın tedavisi)
de adhezyonlara neden olabilir.
Klinik Tablo: Sessiz mi, Tehlikeli mi?
Çoğu adhezyon sessizdir ve ömür boyu belirti vermez. Ancak bazen ciddi sorunlara yol açar:
1. Kronik Karın Ağrısı: Yapışıklıklar, bağırsakları veya organları doğal olmayan pozisyonlarda tutar. Hareket ettikçe veya yemek yedikçe bu bantlar gerilir ve sinir uçlarını uyararak “çekilme tarzında” ağrı yapar.
2. Bağırsak Tıkanıklığı (İleus): En korkulan tablodur. Yapışıklık bandı, bağırsağın etrafına bir kemer gibi dolanıp onu sıkabilir veya bağırsağı bükebilir (Kink).
- Sonuç: Gaz ve dışkı çıkışı durur, karın davul gibi şişer, kusma başlar. Acil cerrahi müdahale gerektirebilir.
- İstatistik: İnce bağırsak tıkanıklıklarının en sık nedeni (%60-70) adhezyonlardır.
3. İnfertilite (Kısırlık): Kadınlarda yumurtalıklar veya tüpler (tuba) çevre dokulara yapışırsa, yumurtanın rahme ulaşması engellenir ve doğal yolla gebelik zorlaşır.
Tedavi: “Yapışıklığı Açmak” (Adhezyolizis)
Adhezyonun ilaçla bir tedavisi (o bantları eriten bir hap) maalesef yoktur. Tek çözüm cerrahidir.
Adhezyolizis adı verilen işlemle, cerrah o yapışıklık bantlarını keserek organları özgürleştirir.
Büyük Paradoks: Ameliyat, yapışıklığın ana sebebidir. Yapışıklığı açmak için yapılan ameliyat, yeni yapışıklıklara neden olabilir. Bu yüzden cerrahlar, hayati bir risk (tıkanıklık) veya dayanılmaz bir ağrı yoksa, sadece “yapışıklık açmak için” hastayı ameliyat etmekten kaçınırlar.
Önleme Yolları: Modern Tıbbın Çözümleri
Cerrahlar bu riski azaltmak için artık daha donanımlı:
- Laparoskopik (Kapalı) Cerrahi: Karın ne kadar az açılırsa ve eldivenle ne kadar az temas edilirse, yapışıklık riski o kadar azalır.
- Bariyer Filmler: Ameliyat sonunda riskli bölgelere, organların birbirine değmesini engelleyen, zamanla kendiliğinden eriyen özel zarlar (Seprafilm vb.) veya jeller yerleştirilir.
- Pudrasız Eldiven: Eldiven pudrasının bile yapışıklığı tetiklediği anlaşıldığından artık cerrahide pudrasız eldivenler standarttır.
Sonuç
Adhezyon, cerrahinin kaçınılmaz bir yan etkisi gibidir. Vücudun “tamir etme” azminin biraz abartılı sonucudur.
Eğer geçmişte bir karın ameliyatı (sezaryen, apandisit, mide vb.) geçirdiyseniz ve yıllar sonra “karnımda gaz var çıkmıyor, çok ağrıyor, kusuyorum” şikayetiniz başlarsa, doktorunuza o eski ameliyatı mutlaka hatırlatın. Çünkü o küçük yara izinin altında, bağırsaklarınıza dolanmış bir “örümcek ağı” olabilir
Tıbbi Sorumluluk Reddi: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Karın ağrısı ve tıkanıklık belirtilerinde acil tıbbi yardım alınız.