Evinizde kuş beslemeye başladıktan aylar sonra nefes darlığı yaşamaya başladınız mı? Ya da nemli ve küflü bir bodrum katında çalışırken sürekli öksürüyor musunuz?
Belki de sorun astım veya basit bir alerji değil, akciğerlerinizin en uç noktalarında (alveollerde) başlayan bir savaştır.
Tıpta Alerjik Alveolit (veya modern adıyla Hipersensitivite Pnömonisi), soluduğumuz havadaki organik tozlara karşı akciğer dokusunun verdiği iltihabi tepkidir. Bu yazıda; kuş besleyenlerden çiftçilere kadar kimlerin risk altında olduğunu, hastalığın sinsi belirtilerini ve “geri dönüşü olmayan” noktaya gelmemek için ne yapılması gerektiğini inceleyeceğiz.
Alerjik Alveolit Nedir?
İsmi analiz edelim:
- Alerjik: Bağışıklık sisteminin tepkisi.
- Alveol: Akciğerin en ucundaki, oksijen alışverişini yapan hava kesecikleri.
- -it: İltihap.
Yani; solunan ince tozların, akciğerin hava keseciklerinde (alveollerde) ve onların arasındaki dokuda (interstisyum) iltihap yapmasıdır.
Astımdan Farkı Nedir?
Astım, hava yollarının (boruların) daralmasıdır. Alerjik alveolit ise hava keseciklerinin (balonların) duvarlarının kalınlaşması ve iltihaplanmasıdır. Çok daha derin bir sorundur.
Kimler Risk Altında? (İlginç İsimler)
Bu hastalık, kişinin ne iş yaptığına veya hobisine göre çok yaratıcı isimler alır:
- Çiftçi Akciğeri (Farmer’s Lung): En bilinen türüdür. Nemli ve küflü samanda üreyen mantar sporlarının (Saccharopolyspora rectivirgula) solunmasıyla oluşur.
- Kuş Besleyen Akciğeri (Bird Fancier’s Lung): Güvercin, muhabbet kuşu veya papağan besleyenlerde görülür. Kuşun tüylerindeki tozlar ve dışkısındaki proteinler, zamanla akciğerde alerji yapar.
- Sauna/Hamam Akciğeri: Nemli tahtalarda veya kirli sularda üreyen küflerin solunmasıyla oluşur.
- Peynir Yıkayıcısı Akciğeri: Peynir üretiminde kullanılan küfler nedeniyle oluşur.
Belirtiler: Akut mu, Kronik mi?
Hastalık iki şekilde ortaya çıkar:
- Akut (Ani) Tip: Toza maruz kaldıktan 4-8 saat sonra aniden ateş, titreme, nefes darlığı ve öksürük başlar. Kişi “Grip oldum” sanır. Ortamdan uzaklaşınca 1-2 günde geçer.
- Kronik (Sinsi) Tip: Düşük dozda ama sürekli maruziyet vardır (Örn: Evde kuş beslemek). Ateş olmaz. Yıllar içinde yavaş yavaş artan nefes darlığı, kuru öksürük ve yorgunluk gelişir. En tehlikeli olan budur, çünkü fark edilmez ve kalıcı hasar bırakır.
Tanı ve Tedavi
Tanı için akciğer filmi yetmez, Tomografi (HRCT) gerekir. Akciğerde “buzlu cam” görüntüsü tipiktir. Ayrıca kanda o maddeye karşı antikor (Presipitin) aranır.
Tedavinin Tek Kuralı: Kaçmak!
İlaçlardan (kortizon) önce yapılması gereken en önemli şey, alerjen kaynağından tamamen uzaklaşmaktır.
- Kuş besliyorsanız, maalesef kuşun evden gitmesi gerekir.
- Küflü bir ofisteyseniz, oradan ayrılmanız veya ortamı temizlemeniz gerekir.
Eğer erken dönemde maruziyet kesilirse akciğer tamamen iyileşir. Ancak ısrar edilirse, akciğer sertleşir (Fibrozis) ve geri dönüşü olmayan solunum yetmezliği gelişir.
Sonuç
Alerjik Alveolit, akciğerin “Beni bu ortamdan çıkar!” çığlığıdır.
Sürekli tekrarlayan, antibiyotikle geçmeyen “zatürre benzeri” ataklarınız varsa veya evinizde/işinizde nefesiniz daralıp tatile gidince rahatlıyorsanız, suçlu ciğerleriniz değil, soluduğunuz hava olabilir.
Tıbbi Sorumluluk Reddi: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Geçmeyen nefes darlığında Göğüs Hastalıkları uzmanına başvurunuz.