Bahar geldiğinde çiçekler açar, herkes neşeyle dolarken siz hapşırma krizine mi giriyorsunuz? Veya arkadaşınızın afiyetle yediği bir karides, sizin nefesinizi mi kesiyor?
İşte bu senaryolardaki polen veya karides, tıbbi adıyla birer Alerjendir.
Normalde insan vücudu için tamamen zararsız olan bu maddeler, bazı kişilerin bağışıklık sistemi tarafından “tehlikeli bir düşman” (virüs veya bakteri gibi) olarak algılanır. Sonuç? Vücut topyekün bir savaşa girer ve biz buna “Alerji” deriz.
Bu yazıda; alerjenlerin ne olduğunu, vücudun neden bu hatayı yaptığını ve en sık karşılaşılan gizli tehlikeleri inceleyeceğiz.
Alerjen Nedir?
Tıbbi tanımıyla alerjen; genetik olarak yatkın bireylerde, vücudun bağışıklık sistemini uyararak IgE (İmmünoglobülin E) adı verilen antikorların üretilmesine ve alerjik reaksiyona neden olan maddedir.
Alerjenler genellikle protein yapısındadır.
- Normal İnsan İçin: Bir toz zerresi sadece tozdur. Vücut onu temizler ve atar.
- Alerjik İnsan İçin: O toz zerresi, kaleye girmeye çalışan bir istilacıdır. Alarm zilleri çalar (Histamin salgılanır) ve savaş başlar.
Mekanizma: Yanlış Alarm (Histamin Fırtınası)
Alerjen vücuda girdiğinde (solunumla, yiyerek veya temasla), bağışıklık sistemi onu yakalar ve “Bu tehlikeli!” diye etiketler.
Bir sonraki karşılaşmada, mast hücreleri devreye girer ve Histamin adı verilen kimyasal füzeleri fırlatır.
- Sonuç: Damarlar genişler (kızarıklık), sıvı sızar (şişlik/ödem), sinirler uyarılır (kaşıntı/hapşırık). Tüm bu hastalık belirtileri aslında alerjenin kendisinden değil, vücudun ona verdiği aşırı tepkiden kaynaklanır.
Alerjen Türleri: Düşman Nereden Geliyor?
Alerjenleri vücuda giriş yollarına göre 4 ana gruba ayırırız:
İnhalanlar (Solunum Yoluyla Alınanlar)
En sık görülen gruptur.
- Polenler: Mevsimsel alerjinin (Saman nezlesi) baş suçlusu.
- Ev Tozu Akarları (Mite): Gözle görülmeyen, yatak ve halılarda yaşayan canlıların dışkılarıdır.
- Küf Mantarları: Nemli yerlerdeki sporlar.
- Hayvan Kepeği: Kedi/köpek tüyü değil, dökülen deri döküntüleri (kepek) alerjiktir.
İngestalanlar (Besinler)
Yiyeceklerle alınanlardır. Çocuklarda daha sıktır.
- Büyük 8’li: İnek sütü, yumurta, yer fıstığı, kuruyemişler (ceviz/fındık), buğday, soya, balık ve kabuklu deniz ürünleri.
Kontaktanlar (Temasla Geçenler)
Cilde değdiğinde egzama yapanlardır.
- Nikel: Takılarda, kemer tokalarında bulunur.
- Lateks: Eldivenler, balonlar.
- Kozmetikler: Parfümler, koruyucular.
Enjektanlar (İğne/Isırık Yoluyla)
Doğrudan kana karışan ve en tehlikeli (şok riski taşıyan) gruptur.
- İlaçlar: Penisilin, aspirin.
- Böcek Zehirleri: Arı sokması.
İrritan mı, Alerjen mi?
Bu ayrım çok önemlidir.
- İrritan (Tahriş Edici): Çamaşır suyu kokladığınızda herkes öksürür. Bu alerji değil, kimyasal tahriştir.
- Alerjen: Sadece duyarlı kişiyi etkiler. Başkasına parfüm gibi gelen koku, sizi krize sokuyorsa bu alerjidir.
Tanı Nasıl Konulur?
Suçluyu bulmak için dedektiflik (testler) gerekir:
- Deri Prick Testi: Cilde küçük damlalar halinde alerjenler damlatılır ve iğne ucuyla çizilir. Kabaran yer “suçluyu” gösterir.
- Spesifik IgE (Kan Testi): Kanda o maddeye karşı üretilmiş özel askerler (antikorlar) aranır.
Sonuç
Alerjenler, bağışıklık sistemimizin “aşırı korumacı” davranmasının sonucudur. Evrimsel olarak bizi parazitlerden koruması gereken sistem, modern dünyada fıstığa veya polene savaş açmaktadır.
Eğer her baharda nezle oluyorsanız veya bazı yemeklerden sonra kaşınıyorsanız, vücudunuz size “Bu maddeyi sevmedim” mesajı veriyordur. Bu mesajı dinlemek ve o maddeden (alerjenden) uzak durmak, tedavinin en temel kuralıdır.
Tıbbi Sorumluluk Reddi: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Alerji şüphesinde mutlaka Alerji ve İmmünoloji uzmanına başvurunuz.