Eczane raflarında veya hastane dolaplarında gördüğümüz yüzlerce çeşit antibiyotik arasında, bazıları vardır ki onlar “klasikler” sınıfına girer. İşte Ampisilin, bu klasiklerin başında gelir.
Çoğu zaman popüler kardeşi “Amoksisilin” ile karıştırılsa da, Ampisilin tıbbın enfeksiyonlarla savaşında açtığı ilk ve en önemli cephelerden biridir. Penisilin’in keşfinden sonra geliştirilen ve bakterilere karşı “geniş çaplı” savaş açabilen ilk ilaçlardan biri olma özelliğini taşır.
Peki, bu emektar ilaç günümüzde hala kullanılıyor mu, ne işe yarıyor ve kullanırken nelere dikkat etmeliyiz?
Ampisilin Nedir?
Ampisilin, penisilin grubuna ait, yarı sentetik bir antibiyotiktir. Tıpkı diğer penisilinler gibi, bakterilerin koruyucu zırhı olan hücre duvarını parçalayarak onları öldürür.
1960’larda kullanıma girdiğinde tıp dünyasında büyük bir devrim yaratmıştı çünkü o güne kadar kullanılan penisilinler sadece belirli bakterilere etki ederken, Ampisilin hem Gram-pozitif hem de bazı Gram-negatif bakterilere (yani çok daha geniş bir yelpazeye) etki edebiliyordu.
Amoksisilin ile Farkı Nedir? (Kardeşler Arasındaki Rekabet)
Bu iki ilaç sıkça karıştırılır. İkisi de benzer bakterileri öldürür, ikisi de penisilin grubundadır. Ancak aralarında kritik bir fark vardır: Emilim.
- Amoksisilin: Mide asidine daha dayanıklıdır ve ağızdan alındığında kana çok daha hızlı ve yüksek oranda karışır. Bu yüzden evde kullanılan şurup veya hap tedavilerinde daha çok tercih edilir.
- Ampisilin: Ağızdan alındığında emilimi daha düşüktür. Bu nedenle günümüzde Ampisilin daha çok hastanelerde, damardan (IV) veya kalçadan iğne (IM) şeklinde uygulanır. Evde kullanımı, yerini büyük oranda Amoksisiline bırakmıştır.
Hangi Hastalıklarda “Hayat Kurtarıcıdır”?
Ampisilin eski bir ilaç olmasına rağmen, bazı özel durumlarda doktorların hala ilk tercihidir:
- Menenjit (Beyin Zarı İltihabı): Ampisilin, kan-beyin bariyerini geçerek beyin sıvısına ulaşma konusunda oldukça yeteneklidir. Özellikle Listeria adı verilen ve peynir/süt ürünlerinden bulaşan bakterinin neden olduğu menenjitlerde hayati önem taşır.
- Yenidoğan Enfeksiyonları: Bağışıklığı zayıf olan yenidoğan bebeklerde gelişen ciddi enfeksiyonlarda (sepsis) güvenle kullanılır.
- Kalp Kapakçığı Enfeksiyonları (Endokardit): Kalbi tutan bazı inatçı bakterilerde, diğer antibiyotiklerle kombine edilerek kullanılır.
- İdrar Yolu ve Solunum Yolu Enfeksiyonları: Duyarlı bakterilerin neden olduğu durumlarda etkili bir seçenektir.
Kullanırken Dikkat Edilmesi Gereken “Açlık” Kuralı
Eğer doktorunuz size ağızdan alınan (tablet veya şurup) formunda bir Ampisilin reçete ettiyse, şu kurala mutlaka uymalısınız: Mide Boş Olmalı!
Amoksisilin tok karnına alınabilirken, Ampisilin yemeklerle birlikte alındığında emilimi yarı yarıya azalır ve etkisi düşer. İlacı yemeklerden en az 1 saat önce veya 2 saat sonra içmeniz gerekir.
Yan Etkileri ve “Ampisilin Döküntüsü”
- Penisilin Alerjisi: Tıpkı diğer aile üyeleri gibi, penisilin alerjisi olanlarda kesinlikle kullanılmamalıdır. Ani nefes darlığı ve şişlik yapabilir (Anafilaksi).
- İshal: Bağırsak florasını etkileyerek ishale neden olabilir.
- Kızamıkçık Benzeri Döküntü: İlginç bir şekilde, eğer hastada “Öpücük Hastalığı” (Mononükleoz) varsa ve yanlışlıkla Ampisilin verilirse, vücutta kırmızı, kaşıntılı döküntüler oluşur. Bu gerçek bir penisilin alerjisi değildir, hastalığa özgü bir reaksiyondur.
Sonuç
Ampisilin, modern tıbbın “ihtiyar delikanlısı”dır. Bugün eczanelerden alıp eve götürdüğümüz ilaçlar arasında popülaritesini kaybetmiş olsa da, hastane koridorlarında, yoğun bakımlarda ve özellikle ciddi enfeksiyonlarda hala en güvenilen silahlardan biri olmaya devam etmektedir.
Tıbbi Sorumluluk Reddi: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. İlaç kullanımı ve dozajı için mutlaka hekiminize danışınız.