Sabah uyandınız ve aynaya baktınız; dudaklarınız sanki estetik bir işlem yapılmış gibi şişmiş ya da göz kapağınız tamamen kapanmış. Veya durup dururken elinizde garip bir gerginlik ve şişlik hissettiniz. İşte bu korkutucu tablonun tıbbi adı Anjiyoödemdir.
Halk arasında genellikle “alerjik şişme” olarak geçiştirilse de, Anjiyoödem bazen alerjiden çok daha fazlasıdır ve ciddiye alınması gerekir. Gelin, cildin derinliklerinde gerçekleşen bu olayı inceleyelim.
Anjiyoödem Nedir?
Anjiyoödem, cildin derin katmanlarında (dermis ve cilt altı dokusu) veya mukozalarda (ağız içi, boğaz, bağırsak vb.) meydana gelen ani ve geçici şişliktir.
Genellikle damarlardan dışarıya sıvı sızması sonucu oluşur. Bu sıvı, dokuların arasına dolarak o bölgeyi balon gibi şişirir. En sık şu bölgelerde görülür:
- Göz kapakları ve çevresi
- Dudaklar ve dil
- Eller ve ayaklar
- Genital bölge
Kurdeşen (Ürtiker) ile Farkı Nedir?
Anjiyoödem ve Ürtiker (Kurdeşen) sık sık karıştırılır, hatta çoğu zaman aynı anda görülürler (“Kuzen hastalıklar” gibidirler). Ancak aralarında önemli bir fark vardır:
- Ürtiker (Kurdeşen): Cildin yüzeyindedir. Kırmızıdır ve dayanılmaz derecede kaşınır.
- Anjiyoödem: Cildin derinindedir. Genellikle deri rengindedir veya hafif pembedir. Kaşınmaktan ziyade ağrı, yanma veya gerginlik hissi verir.
Neden Olur? (Türleri Nelerdir?)
Anjiyoödemin tek bir sebebi yoktur, farklı mekanizmalarla tetiklenebilir:
1. Alerjik Anjiyoödem: En sık görülen türdür. Vücut bir gıdaya (fıstık, deniz ürünleri), böcek ısırığına veya bir maddeye (lateks) tepki verir. Histamin salgılanır ve şişlik başlar. Genellikle yanında kurdeşen de görülür.
2. İlaç Kaynaklı Anjiyoödem: Burada suçlu genellikle tansiyon hastalarının kullandığı ACE İnhibitörleri grubundaki ilaçlardır. İlacı kullanmaya başladıktan aylar hatta yıllar sonra bile aniden ortaya çıkabilir. Ayrıca Aspirin ve ağrı kesiciler (NSAİİ) de tetikleyebilir.
3. Herediter (Kalıtsal) Anjiyoödem: Bu nadir görülen genetik bir hastalıktır. Vücutta “C1 İnhibitörü” adı verilen bir proteinin eksikliği veya bozukluğu söz konusudur. Bu hastalarda alerji ilaçları (antihistaminikler) işe yaramaz ve karın ağrısı gibi iç organ şişlikleri de görülebilir.
4. İdiyopatik Anjiyoödem: Ne yazık ki bazen tüm testlere rağmen bir neden bulunamaz. Stres veya enfeksiyonlar tetikleyici olabilir.
Belirtileri Nelerdir?
- Ani Şişlik: Dakikalar veya saatler içinde gelişen asimetrik şişlikler.
- His Kaybı/Ağrı: Şişen bölgede uyuşma, karıncalanma, sıcaklık artışı ve ağrı.
- Karın Ağrısı: Eğer bağırsak duvarlarında ödem oluşursa şiddetli karın krampları ve kusma görülebilir.
Ne Zaman ACİL Durumdur?
Anjiyoödem çoğu zaman 1-3 gün içinde kendiliğinden iner. Ancak Boğazda veya dilde oluşursa hayati tehlike yaratır. Şu belirtiler varsa derhal 112 aranmalı veya en yakın acile gidilmelidir:
- Nefes almada zorluk, hırıltılı solunum.
- Ses kısıklığı veya seste kalınlaşma.
- Yutkunma güçlüğü.
- Baş dönmesi veya bayılma hissi.
Bu durum, hava yolunun kapanmakta olduğunun işaretidir (Anafilaksi riski).
Tedavi Nasıl Yapılır?
Tedavi, anjiyoödemin türüne göre değişir:
- Alerjik ise: Antihistaminikler ve kortizon tedavileri şişliği indirir.
- Kalıtsal ise: Eksik olan proteini yerine koyan özel ilaçlar kullanılır.
- İlaç kaynaklı ise: Doktorunuz ilgili tansiyon ilacını hemen keserek grubunu değiştirecektir.
Son Söz:
Yüzünüzde veya vücudunuzda aniden beliren şişlikleri “böcek ısırmıştır” diyerek her zaman geçiştirmeyin. Özellikle tekrarlıyorsa veya tansiyon ilacı kullanıyorsanız mutlaka bir uzmana danışın.
Sağlıkla kalın, aynaya baktığınızda hep kendinizi görün!