Sağlıklı bir insan günde ortalama 1.5 – 2 litre idrar çıkarır. Bu, vücudun toksinlerden arındığının en büyük kanıtıdır. Ancak bazen sistem aniden durur. İdrar çıkışı neredeyse sıfıra iner. İşte tıpta bu duruma, yani böbreklerin idrar üretmeyi veya dışarı atmayı durdurmasına Anüri denir.
Anüri, basit bir “idrar yapamama” durumu değildir; acil müdahale gerektiren, hayati bir tablodur. Peki, bir insan neden anüriye girer?
Tıbbi Olarak Anüri Nedir?
Kelime anlamı Yunanca’dan gelir; An (yokluk) ve Uron (idrar).
Tıbbi tanımıyla anüri; yetişkin bir bireyin günlük idrar çıkışının 100 mililitrenin altına düşmesidir. (Bu miktar neredeyse yarım su bardağından bile azdır).
Bunu Oligüri (az idrar çıkarma) ile karıştırmamak gerekir. Oligüri bir uyarıdır, anüri ise sistemin kilitlendiği anlamına gelir.
Neden Olur? (Tıkanıklık mı, Yetmezlik mi?)
Doktorlar anüriyi nedenine göre üç ana başlıkta inceler. Bunu bir su tesisatı gibi düşünebilirsiniz:
Prerenal (Böbrek Öncesi Nedenler)
Burada böbrek sağlamdır ama ona su (kan) gelmiyordur.
- Şok, ciddi kan kaybı, kalp yetmezliği veya ağır susuzluk (dehidratasyon) durumlarında, böbreğe giden kan akışı durur. Böbrek de “işleyecek kan yoksa, idrar da yok” diyerek şalteri indirir.
Renal (Böbrek İçi Nedenler)
Sorun doğrudan böbreğin kendisindedir.
- Böbrek dokusunun hasar görmesi, ciddi enfeksiyonlar, toksik ilaçlar veya kontrast maddeler böbrek filtrelerini (nefronları) bozarak idrar üretimini durdurabilir.
Postrenal (Böbrek Sonrası Nedenler)
Böbrek idrarı üretir ancak çıkış yolu kapalıdır.
- İdrar yollarındaki taşlar, prostat büyümesi veya tümörler, idrarın dışarı atılmasını engeller. Bu durumda idrar böbreğe geri teper ve böbreği şişirerek (hidronefroz) çalışmasını durdurur.
Belirtileri Nelerdir?
Hasta idrar yapamadığını fark eder ancak buna eşlik eden şu belirtiler tehlikenin boyutunu gösterir:
- Ödem: Atılamayan sıvı vücutta birikir; bacaklar, yüz ve akciğerler şişer.
- Nefes Darlığı: Akciğerde sıvı toplanması sonucu oluşur.
- Bilinç Bulanıklığı: Üre gibi zehirli maddeler kanda birikerek beyni etkiler.
- Bulantı ve Kusma.
Nasıl Tedavi Edilir?
Anüri bir “bekle geçer” durumu değildir. Acil serviste nedene yönelik tedavi uygulanır:
- Tıkanıklık Varsa: Sonda takılarak veya cerrahi işlemle (taş kırma vb.) yol açılır. Birikmiş idrar boşaltılır.
- Sıvı Kaybı Varsa: Damardan hızlı sıvı takviyesi yapılır.
- Böbrek İflas Etmişse: Vücuttaki zehri temizlemek ve sıvı yükünü atmak için hasta acilen Diyaliz makinesine bağlanır. Bu, böbrekler iyileşene kadar geçici bir çözüm olabileceği gibi kalıcı da olabilir.
Sonuç
Anüri, vücudun “Artık temizlik yapamıyorum, boğuluyorum” deme şeklidir. İdrar miktarındaki ani azalma veya tamamen kesilme, asla ihmal edilmemesi gereken en ciddi vücut sinyallerinden biridir.
Unutmayın; sağlıklı çalışan böbrekler, sadece idrar üretmez, hayatın kimyasal dengesini de sağlar.