İlaç toksisitesi sayfasının kaynağını görüntüle

Name: İlaç toksisitesi
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''İlaç toksisitesi''' (İng. ''drug toxicity''), bir ilacın vücutta zararlı etkiler oluşturmasıdır.

== Etimoloji ==
Yunanca ''toxikon'' (ok zehri) sözcüğünden türeyen toksisite terimi ile ilaç sözcüğünün birleşimidir.

== Klinik bağlam ==
Toksisite, doza bağlı ve doza bağlı olmayan biçimler olarak ayrılır; bu ayrım öngörülebilirliği belirler.<ref>Brunton LL ve ark. (ed.), ''Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics'', 14. baskı, 2023.</ref>

Doza bağlı toksisite, ilacın bilinen etkisinin abartılı biçimde ortaya çıkmasıdır ve öngörülebilir; doz azaltımıyla düzelir.

Doza bağlı olmayan toksisite ise kişiye özgüdür; alerjik ve idiyosenkratik tepkiler bu gruptadır ve öngörülemez.

Bazı ilaçların tedavi aralığı dardır; etkili doz ile zehirli doz birbirine yakındır. [[Digoksin]], [[lityum]], [[varfarin]], [[fenitoin]] ve [[aminoglikozid]]ler bu gruptadır.

Bu ilaçlarda kan düzeyi izlemi standarttır; ancak kan düzeyi tek başına yorumlanmamalı, klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.

Nitekim digoksin zehirlenmesinde belirtiler, düzey normal sınırlarda iken de görülebilir; [[hipokalemi]] duyarlılığı artırır. Bu, önemli bir klinik tuzaktır.

Toksisiteyi artıran başlıca etkenler [[böbrek yetmezliği]], [[karaciğer yetmezliği]], ileri yaş, düşük vücut ağırlığı ve çoklu ilaç kullanımıdır.

Böbrekten atılan ilaçlarda doz, böbrek işlevine göre ayarlanmazsa birikim kaçınılmazdır; bu, önlenebilir zararların başında gelir.

İlaç etkileşimleri önemli bir kaynaktır. Sitokrom P450 enzim sistemini engelleyen ilaçlar, birlikte kullanılan ilacın düzeyini yükseltir.

Bu nedenle yeni bir ilaç eklenirken mevcut tedavinin gözden geçirilmesi zorunludur; birçok toksisite olgusu bu adımın atlanmasından doğar.

Organa özgü toksisiteler tanınmalıdır. Karaciğer, böbrek, kemik iliği, kalp, işitme ve sinir sistemi sık etkilenen hedeflerdir.

[[Parasetamol]] karaciğer, aminoglikozidler böbrek ve işitme, antrasiklinler kalp, [[amiodaron]] akciğer ve tiroit açısından risklidir.

QT aralığını uzatan ilaçlar, ölümcül ritim bozukluğuna yol açabilir; birden çok QT uzatıcı ilacın birlikte kullanımı özellikle tehlikelidir.

Serotonerjik ilaçların birlikteliği serotonin sendromuna, antipsikotikler ise nöroleptik malign sendroma yol açabilir; bu iki tablo birbirine benzer ve ayırt edilmelidir.

Yaşlı hastada antikolinerjik yükün artması, düşme, [[konfüzyon]] ve [[idrar tutulması]] gibi sonuçlar doğurur.

Yönetimde ilk adım, kuşkulu ilacın kesilmesidir. Sonrasında destek tedavisi, gerektiğinde atılımın hızlandırılması ve varsa antidot uygulanır.

Belirli zehirlenmelerde etkili antidotlar bulunur; parasetamolde [[asetilsistein]], opioidlerde nalokson bunlara örnektir.

Advers etkilerin bildirilmesi, farmakovijilans sisteminin temelidir.

== Eş anlamlılar ==
* İlaç zehirlenmesi

== İlgili terimler ==
* [[Advers ilaç reaksiyonu]]
* [[İlaç etkileşimi]]
* [[Zehirlenme]]
* [[Farmakokinetik]]
* [[Terapötik ilaç izlemi]]

== Kaynaklar ==
<references/>

{{Terim|alan=Farmakoloji}}