Acil sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Acil
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Acil''' (İng. ''emergency''), gecikildiğinde yaşamı ya da organ işlevini tehdit eden, ivedi değerlendirme ve girişim gerektiren durumdur.

== Etimoloji ==
Arapça kökenli "âcil" sözcüğünden gelir; ivedi, hemen yapılması gereken anlamındadır.

== Klinik bağlam ==
Kavram, aciliyet derecelerine göre ayrılır ve bu ayrım kaynakların kullanımını belirler.<ref>Vincent JL ve ark. (ed.), ''Textbook of Critical Care'', 8. baskı, 2023.</ref> Gerçek acil durumlarda dakikalar belirleyicidir; havayolu tıkanıklığı, ağır kanama ve dolaşım durması bu kapsamdadır. İvedi durumlarda saatler içinde girişim gerekir; buna karşın elektif işlemler planlanarak yapılır. Bu üçlü sınıflandırma, hastaların önem sırasına göre değerlendirilmesini sağlayan triyaj sistemlerinin temelidir. Triyajda amaç, gelen sırasına göre değil klinik ağırlığa göre öncelik vermektir; bu ilke, kalabalık ortamlarda kötüleşen hastanın atlanmasını önler.

Değerlendirmede tanı koymaktan önce yaşamsal işlevlerin güvenceye alınması gelir; bu sıralama tıbbın en yerleşik kurallarından biridir. Havayolu, solunum, dolaşım, nörolojik durum ve maruziyet sırasıyla ele alınır. Bu yapılandırılmış yaklaşımın gücü, karmaşık bir tabloda önceliklerin karışmasını önlemesidir. Her basamakta saptanan sorun, bir sonrakine geçilmeden giderilir. Bu nedenle acil bakımda tanı çoğu kez tedaviyle eşzamanlı yürür; kesin tanı beklenmeden yaşam kurtarıcı girişimler uygulanır.

Zamana duyarlı hastalıklar, kavramın en somut karşılığıdır. [[İnme]], [[miyokard enfarktüsü]], [[sepsis]], testis torsiyonu, [[kauda ekina sendromu]] ve akut uzuv iskemisinde geçen her dakika kalıcı hasarı artırır. Bu tablolarda kurulan bakım zincirleri, hastane öncesi tanınmadan girişime kadar tüm basamakları kapsar. Aynı ilke, dolaşım durmasında erken göğüs basısı ve erken defibrilasyon için de geçerlidir. Bu nedenle acil bakımın niteliği yalnızca hastane içinde değil, olay yerinden başlayan süreçle ölçülür.

Uyarıcı bulguların tanınması, aciliyetin belirlenmesinde belirleyicidir; solunum sayısındaki artış, bilinç değişikliği ve idrar çıkışındaki azalma kötüleşmenin en erken göstergeleridir. Yaşlı ve bağışıklığı baskılanmış hastalarda bulgular silik olduğundan aciliyet olduğundan düşük değerlendirilebilir; bu tuzak, tanı gecikmesinin sık nedenidir. Acil koşullarda onam alınamayan durumlarda varsayılan onam ilkesi geçerlidir; bu istisna dar kapsamlıdır ve elektif girişimleri kapsamaz. Aciliyet kararı, hastanın kendi değerlendirmesiyle her zaman örtüşmez; bu nedenle yakınmanın hafif görünmesi değerlendirmeyi ertelemek için gerekçe olamaz.

== Eş anlamlılar ==

* Acil durum

== İlgili terimler ==

* [[Acil servis]]
* [[Yaşamsal bulgular]]
* [[Havayolu yönetimi]]
* [[Şok]]
* [[Bilgilendirilmiş onam]]

== Kaynaklar ==
<references />

{{Terim|alan=Acil Tıp}}