Karbonik anhidraz sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Karbonik anhidraz
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Karbonik anhidraz''' (İng. ''carbonic anhydrase''), karbondioksit ile suyun karbonik aside dönüşümünü hızlandıran enzimdir.

== Etimoloji ==
Karbonik asit adı ile Yunanca ''an-'' (yok) ve ''hydor'' (su) sözcüklerinden türeyen anhidraz teriminin birleşimidir.

== Klinik bağlam ==
Enzim, doğada bilinen en hızlı çalışan enzimlerden biridir; tepkimeyi kendiliğinden gerçekleşme hızının binlerce katına çıkarır.<ref>Hall JE, Hall ME, ''Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology'', 14. baskı, 2021.</ref>

Bu hız, karbondioksitin dokulardan akciğerlere taşınmasını olanaklı kılar.

Alyuvarlarda enzim, karbondioksiti bikarbonata çevirir; bikarbonat plazmaya geçer, akciğerde tepkime tersine döner ve karbondioksit atılır.

Bu düzenek, kanın karbondioksit taşıma kapasitesini büyük ölçüde artırır.

Böbrekte enzim, proksimal tübülde bikarbonatın geri emiliminde ve asit atılımında rol oynar; asit-baz dengesinin sürdürülmesi bu işleve dayanır.

Midede asit salgısı, gözde göz içi sıvısının üretimi ve beyinde beyin omurilik sıvısının oluşumu da bu enzimi gerektirir.

Bu geniş dağılım, enzimi engelleyen ilaçların çok yönlü etkilerini ve yan etkilerini açıklar.

Asetazolamid, en bilinen engelleyicidir. Böbrekte bikarbonat atılımını artırır ve idrarı alkali yapar.

Bu etki, ilacın hem yararlarını hem sınırlılıklarını belirler. İdrar söktürücü olarak kullanıldığında etkisi zayıftır ve kısa sürede tükenir.

Ayrıca metabolik asidoza yol açar; bu yan etki, bazı durumlarda tedavi amacı olarak kullanılır.

Nitekim metabolik alkalozla seyreden hastalarda ilaç, dengeyi düzeltmek için tercih edilir.

Aynı ilaç, [[glokom]]da göz içi sıvı üretimini azaltarak [[göz içi basıncı]]nı düşürür; yerel damla biçimleri sistemik yan etkileri azaltır.

Yükseklik hastalığının önlenmesinde de kullanılır; oluşturduğu hafif asidoz solunumu uyararak uyum sürecini hızlandırır.

Bazı epilepsi biçimlerinde ve idiyopatik kafa içi basınç artışında da yeri vardır.

Yan etkiler arasında el ve ayaklarda karıncalanma, tat değişikliği, halsizlik, [[hipokalemi]] ve böbrek taşı oluşumu bulunur.

İdrarın alkalileşmesi kalsiyum fosfat taşı riskini artırır; bu, uzun süreli kullanımda önemli bir sorundur.

Sülfonamid yapısı nedeniyle, bu gruba karşı ağır aşırı duyarlılık öyküsü olanlarda dikkatli olunmalıdır.

Karaciğer yetmezliğinde amonyak atılımını bozarak ensefalopatiyi ağırlaştırabilir; bu tuzak sıklıkla gözden kaçar.

Enzimin kalıtsal eksiklikleri seyrektir; kemik yoğunluğu artışı, böbrek tübül asidozu ve beyin kalsifikasyonu ile seyreden bir sendrom tanımlanmıştır.

== Eş anlamlılar ==
* Karbonat dehidrataz

== İlgili terimler ==
* [[Asit-baz dengesi]]
* [[Bikarbonat]]
* [[Metabolik asidoz]]
* [[Glokom]]
* [[Enzim]]

== Kaynaklar ==
<references/>

{{Terim|alan=Fizyoloji}}