Karotis endarterektomisi sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Karotis endarterektomisi
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Karotis endarterektomisi''' (İng. ''carotid endarterectomy'', CEA; Yun. ''endon'' "içinde" + ''artēria'' "atardamar" + ''ektomē'' "kesip çıkarma"), internal karotis arterdeki aterosklerotik plağın, damarın açılarak intima ve medianın iç kısmıyla birlikte cerrahi olarak çıkarılması işlemidir; [[Karotis darlığı|karotis darlığına]] bağlı [[İskemik inme|iskemik inmenin]] önlenmesinde uygulanan temel revaskülarizasyon yöntemidir.

== Etimoloji ==
Yunanca ''endon'' (içinde), ''artēria'' (atardamar; ''aēr'' "hava" + ''tērein'' "tutmak", antik dönemde arterlerin hava taşıdığı sanıldığından) ve ''ektomē'' (kesip çıkarma) sözcüklerinden türetilmiştir; işlem damar duvarının iç katmanının çıkarılmasını ifade eder.

== Klinik bağlam ==
Karotis endarterektomisi ilk kez 1953'te Michael DeBakey tarafından başarıyla uygulanmış; NASCET ve ECST (1991) ile ACAS (1995) gibi büyük randomize çalışmalar işlemin tıbbi tedaviye üstünlüğünü semptomatik ağır darlıkta kesin, asemptomatik darlıkta ise sınırlı olarak göstermiştir. Güncel endikasyonlar semptomatik %70–99 darlıkta güçlü, semptomatik %50–69 darlıkta erkek cinsiyet ve yakın zamanlı belirtiler gibi ek risk etmenleri varlığında koşullu öneri düzeyindedir; en büyük yarar işlemin belirtiden sonraki ilk 14 gün içinde yapılmasıyla elde edilir.<ref>Naylor R, Rantner B, Ancetti S ve ark., ''Editor's Choice – European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2023 Clinical Practice Guidelines on the Management of Atherosclerotic Carotid and Vertebral Artery Disease'', European Journal of Vascular and Endovascular Surgery, 2023.</ref> Teknik olarak boyunda sternokleidomastoid kas önünden yapılan insizyonla karotis bifurkasyonu ortaya konur, ana, internal ve eksternal karotis arterler klempe edilir, arteriyotomi yapılarak plak çıkarılır ve damar primer olarak ya da yama (patch) ile kapatılır; eversiyon endarterektomisi alternatif bir tekniktir. Klemp süresince serebral perfüzyonun korunması için işlem bölgesel ya da genel anestezi altında yapılabilir, geçici şant kullanımı seçici ya da rutin olarak uygulanır ve serebral izlem için uyanık hastada nörolojik muayene, EEG, transkraniyal Doppler veya serebral oksimetri kullanılır. Perioperatif inme ve ölüm riski semptomatik hastalarda %6, asemptomatik hastalarda %3'ün altında tutulmalıdır; bu eşikler aşılırsa işlemin yararı ortadan kalkar. Başlıca komplikasyonlar perioperatif inme (çoğunlukla embolik), miyokard enfarktüsü, kraniyal sinir yaralanması (hipoglossal, vagus, marjinal mandibuler dal), boyun hematomu ve reperfüzyona bağlı serebral hiperperfüzyon sendromudur; uzun dönemde restenoz gelişebilir.<ref>Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), ''Harrison's Principles of Internal Medicine'', 21. baskı, McGraw Hill, 2022.</ref> İşlem öncesi ve sonrasında antiagregan tedavi ile statin kullanımı sürdürülür; karotis stentleme cerrahi riski yüksek, boyun radyoterapisi öyküsü ya da restenoz gibi durumlarda alternatif seçenektir.

== Eş anlamlılar ==

* CEA
* Karotis endarterektomi
* Karotis cerrahisi (genel kullanım)

== İlgili terimler ==

* [[Karotis darlığı]]
* [[İskemik inme]]
* [[Geçici iskemik atak]]
* [[Karotis stentleme]]
* [[Ateroskleroz]]
* [[Serebral hiperperfüzyon sendromu]]

== Kaynaklar ==
<references />
{{Terim|alan=Genel Cerrahi}}