Krikotirotomi sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Krikotirotomi
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Krikotirotomi''' (İng. ''cricothyrotomy''; Yun. ''krikos'' "halka" + ''thyreos'' "kalkan" + ''tomē'' "kesme"), krikotiroid membranın boyun ön yüzünden kesilerek ya da iğneyle geçilerek subglottik havayoluna acil erişim sağlanması işlemidir; "entübe edilemez–ventile edilemez" durumun son basamak, yaşam kurtarıcı cerrahi havayolu girişimidir.

== Etimoloji ==
Yunanca ''krikos'' (halka; krikoid kıkırdağın yüzük biçimine gönderme), ''thyreos'' (büyük kalkan; tiroid kıkırdağın biçimine gönderme) ve ''tomē'' (kesme) sözcüklerinden türetilmiştir; işlem, iki kıkırdak arasındaki membranın kesilmesini ifade eder.

== Klinik bağlam ==
Krikotiroid membran, tiroid ve krikoid kıkırdaklar arasında, cilde yüzeyel ve orta hatta damar açısından görece fakir konumuyla acil havayolu erişiminin anatomik hedefidir; boyun fleksiyonda değilken tiroid çentiğinden aşağı kayarak ya da "laringeal el sıkışma" tekniğiyle palpe edilir, obez ve ödemli boyunlarda ultrasonografi yerini belirlemede yardımcı olabilir. Başlıca endikasyon, [[endotrakeal entübasyon]] ve supraglottik araçlarla oksijenasyonun sağlanamadığı "entübe edilemez–ventile edilemez" senaryodur; ağır maksillofasiyal travma, masif üst gastrointestinal kanama ve kusma, [[üst havayolu obstrüksiyonu]] (yabancı cisim, anjiyoödem, yanık inhalasyonu, larinks travması) bu duruma en sık yol açan tablolardır.<ref>Brown CA, Sakles JC, Mick NW (ed.), ''The Walls Manual of Emergency Airway Management'', 5. baskı, Wolters Kluwer, 2018.</ref> Üç ana teknik tanımlanmıştır: bistüri ile membranın horizontal kesilip bujinin kılavuzluğunda kaflı tüpün yerleştirildiği cerrahi (bistüri-buji) teknik; Seldinger yöntemiyle kılavuz tel üzerinden dilatasyonla kanül yerleştiren perkütan kitler; ve geniş çaplı bir kanülle membranın iğneyle geçilerek yüksek basınçlı jet ventilasyon uygulanan iğne krikotirotomisi. Erişkinde cerrahi teknik, kaflı tüple aspirasyona karşı koruma ve etkili ventilasyon sağladığından güncel zor havayolu kılavuzlarında tercih edilen yaklaşımdır; iğne tekniği erişkinde geçici bir köprü olarak kabul edilirken, krikotiroid membranı dar ve larinksi yüksek yerleşimli olan küçük çocuklarda (yaklaşık 10–12 yaş altı) cerrahi krikotirotomi göreli kontrendike olduğundan iğne tekniği önerilir.<ref>Frerk C, Mitchell VS, McNarry AF ve ark., ''Difficult Airway Society 2015 guidelines for management of unanticipated difficult intubation in adults'', British Journal of Anaesthesia, 2015.</ref> Başlıca komplikasyonlar kanama, yanlış pasaj ve tüpün pretrakeal yerleşimi, larinks ve krikoid kıkırdak hasarı, özofagus ve posterior trakea duvarı yaralanması, [[pnömotoraks]] ile cilt altı amfizemi; geç dönemde ise subglottik stenoz ve ses değişikliğidir. Krikotirotomi kalıcı bir havayolu değildir; hasta stabilize edildikten sonra genellikle 24–72 saat içinde formal [[Trakeostomi|trakeostomiye]] ya da uygun olgularda entübasyona dönüştürülmesi önerilir. İşlemin başarısı büyük ölçüde karar verme hızına bağlıdır; hipoksik hasarın dakikalar içinde geliştiği bu senaryoda en sık hata girişimin geciktirilmesidir ve zor havayolu algoritmalarında ekipmanın önceden hazırlanması ile düzenli simülasyon eğitimi vurgulanır.<ref>Apfelbaum JL, Hagberg CA, Connis RT ve ark., ''2022 American Society of Anesthesiologists Practice Guidelines for Management of the Difficult Airway'', Anesthesiology, 2022.</ref>

== Eş anlamlılar ==

* Krikotiroidotomi
* Cerrahi krikotirotomi / iğne krikotirotomisi (tekniğe göre)
* Koniotomi (özellikle Avrupa literatüründe)

== İlgili terimler ==

* [[Üst havayolu obstrüksiyonu]]
* [[Endotrakeal entübasyon]]
* [[Trakeostomi]]
* [[Zor havayolu]]
* [[Krikotiroid membran]]
* [[Jet ventilasyon]]

== Kaynaklar ==
<references />
{{Terim|alan=Acil Tıp}}