Ortalama arter basıncı sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Ortalama arter basıncı
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Ortalama arter basıncı''' (İng. ''mean arterial pressure''), bir kalp döngüsü boyunca arteriyel basıncın zaman ağırlıklı ortalamasıdır. Organ perfüzyonunun temel belirleyicisidir; kısaltması OAB'dir.

== Etimoloji ==
Adlandırma, basıncın döngü boyunca ortalamasını belirtir.

== Klinik bağlam ==
Değer, sistolik ve diyastolik basınçların basit aritmetik ortalaması değildir; diyastol, kalp döngüsünün daha uzun bölümünü oluşturduğu için ortalamaya daha fazla katkıda bulunur. Yaygın kullanılan yaklaşım, diyastolik basınca nabız basıncının üçte birinin eklenmesidir. Bu tahmin, dinlenme kalp hızlarında iyi çalışır; ancak taşikardide diyastol kısaldığından sapma artar ve doğrudan ölçüm daha güvenilir olur.<ref>Hall JE, Hall ME, ''Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology'', 14. baskı, 2020.</ref>

Fizyolojik olarak ortalama basınç, [[kalp debisi]] ile sistemik damar direncinin çarpımına eşittir. Bu ilişki, hipotansiyonun yönetiminde temel çerçeveyi oluşturur: düşük basıncın nedeni düşük debi mi yoksa düşük damar direnci mi olduğunun ayrılması, tedavi seçimini doğrudan belirler. Hipovolemik ve kardiyojenik şokta debi düşükken damar direnci refleks olarak artmıştır; [[septik şok]]ta ise direnç düşük, debi çoğunlukla normal ya da yüksektir.

Klinik uygulamada organ perfüzyonunu belirleyen değişkenin sistolik basınç değil ortalama basınç olması nedeniyle, yoğun bakımda hedefler bu değer üzerinden konur. Böbrek, beyin ve koroner dolaşım gibi otoregülasyona sahip yataklarda akım, belirli bir ortalama basınç aralığında sabit tutulur; bu aralığın altına inildiğinde akım basınca bağımlı hâle gelir ve iskemi gelişir. Kronik [[hipertansiyon]]da otoregülasyon eğrisi yukarı kaydığından, "normal" bir değer bu hastalarda yetersiz kalabilir; bu nedenle hedefler bireyselleştirilir.

Yoğun bakımda genel hedef çoğu hastada 65 mmHg dolayındadır. Daha yüksek hedeflerin ek yarar sağlamadığı, buna karşılık aritmi riskini artırdığı gösterilmiştir; ancak kronik hipertansiyonu bulunan hastalarda daha yüksek hedeflerin böbrek işlevini koruyabileceği bildirilmiştir. Sepsiste erken [[vazopresör]] desteğiyle bu hedefe ulaşılması önerilir; ancak yalnızca sayısal hedefe odaklanmak yerine doku perfüzyonu göstergelerinin — laktat, idrar çıkışı, kapiller dolum, bilinç düzeyi — birlikte izlenmesi vurgulanır.<ref>Evans L ve ark., ''Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021'', 2021.</ref>

Nörolojik yoğun bakımda değer ayrı bir öneme sahiptir: [[serebral perfüzyon basıncı]], ortalama arter basıncından [[intrakraniyal basınç]] çıkarılarak hesaplanır. Bu nedenle kafa içi basıncı yüksek hastada sistemik basıncın düşürülmesi, beyin perfüzyonunu tehlikeye atar. Ölçümde önemli bir ayrıntı, [[arteriyel kateter]] dönüştürücüsünün referans noktasıdır: nörolojik hastada kulak düzeyine göre sıfırlama önerilir; kalp düzeyine göre sıfırlama, baş yukarı pozisyondaki hastada perfüzyon basıncını olduğundan yüksek gösterir.

Ölçüm yöntemleri arasında fark vardır. Manşonla yapılan otomatik ölçümler ortalama basıncı doğrudan ölçer ve sistolik değeri hesaplar; bu nedenle şok tablosunda ortalama değer, sistolik değerden daha güvenilirdir. Yüksek doz vazopresör alan, ileri derecede hipotansif ya da aritmisi olan hastalarda invazif ölçüm yeğlenir. Arteriyel dalga formunda aşırı sönümlenme ya da rezonans, sistolik ve diyastolik değerleri belirgin biçimde bozarken ortalama değeri görece az etkiler — bu, ortalamanın klinik üstünlüğünü açıklar.

Anestezi uygulamasında ameliyat sırasındaki hipotansiyonun süresi ve derinliği, ameliyat sonrası böbrek hasarı, miyokard hasarı ve ölüm oranıyla ilişkilendirilmiştir; bu nedenle hastanın bazal değerine göre belirlenen alt sınırların korunması önerilir.

== Eş anlamlılar ==
* OAB
* Ortalama kan basıncı

== İlgili terimler ==
* [[Kalp debisi]]
* [[Vazopresör]]
* [[Serebral perfüzyon basıncı]]
* [[Arteriyel kateter]]
* [[Şok]]

== Kaynaklar ==
<references/>

{{Terim|alan=Fizyoloji}}