Pron pozisyon sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Pron pozisyon
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Pron pozisyon''' (İng. ''prone positioning''), hastanın yüzüstü çevrilerek ventile edilmesidir. Ağır [[akut solunum sıkıntısı sendromu]]nda ölüm oranını azalttığı gösterilmiş girişimlerden biridir.

== Etimoloji ==
"Pron", Latince ''pronus'' (öne eğik, yüzükoyun) sözcüğünden gelir; sırtüstü anlamındaki "supin" ile karşıtlık kurar.

== Klinik bağlam ==
Yararın mekanizması çok bileşenlidir. Sırtüstü pozisyonda kalbin ve karın içeriğinin ağırlığı akciğerin arka bölümlerine biner; bu bölgeler kollabe olurken kan akımı yerçekimiyle yine oraya yönelir ve belirgin şant oluşur. Yüzüstü çevrildiğinde bu bası ortadan kalkar, arka bölgeler yeniden havalanır ve akciğer içindeki havalanma dağılımı daha eşit hale gelir. Böylece ventilasyon-perfüzyon uyumu iyileşir ve oksijenlenme artar. Ancak asıl yarar oksijenlenmedeki artıştan çok, akciğer içindeki gerilimin daha eşit dağılarak ventilatör ilişkili hasarın azalmasıdır — bu ayrım önemlidir, çünkü oksijenlenmesi düzelmeyen hastaların da yarar görebildiği gösterilmiştir.<ref>Marino PL, ''Marino's The ICU Book'', 4. baskı, 2014.</ref>

Kanıt durumu nettir: ağır akut solunum sıkıntısı sendromunda erken başlanan ve yeterince uzun süre — günde 16 saatin üzerinde — sürdürülen uygulamanın ölüm oranını azalttığı randomize çalışmalarla gösterilmiştir. Bu nedenle uygulama, akciğeri koruyucu ventilasyon ve gerektiğinde nöromüsküler blokajla birlikte, ağır olguların standart yönetiminin parçasıdır. Etkinliğin ortaya çıkması için hem erken başlanması hem yeterli süre uygulanması gerekir; kısa ve aralıklı denemeler yarar sağlamaz.

Uygulama, eğitimli bir ekip ve önceden tanımlanmış bir protokol gerektirir. Çevirme sırasında başlıca riskler trakeal tüpün yerinden çıkması ya da yer değiştirmesi, damar yollarının ve drenlerin çekilmesi, geçici hemodinamik bozulma ve desatürasyondur. Bu nedenle çevirme öncesi tüp ve kateterlerin güvenliği doğrulanır, gerekli sayıda personel toplanır ve rollerin dağıtımı yapılır.

Uzun süreli yüzüstü pozisyonun kendi komplikasyonları vardır. En sık görüleni yüz, göğüs ön duvarı, diz ve kalça çıkıntılarında gelişen [[bası yarası]]dır; düzenli pozisyon değişiklikleri ve destek yastıklarıyla azaltılır. Yüz ve göz çevresinde ödem gelişir; gözlerin korunması, doğrudan bası engellenerek ve kapaklar kapalı tutularak sağlanmalıdır — kornea hasarı ve nadiren iskemik optik nöropati bildirilmiştir. Brakiyal [[pleksopati]] ve diğer bası nöropatileri, kol pozisyonunun düzenli değiştirilmesiyle önlenir. Ayrıca enteral beslenmede gastrik rezidü artışı ve aspirasyon riski göz önüne alınmalıdır.

Uygulamanın kısıtlılıkları arasında stabil olmayan omurga kırıkları, açık karın, yeni sternotomi, ağır hemodinamik kararsızlık ve artmış [[intrakraniyal basınç]] bulunur; bunların bir bölümü göreli olup risk-yarar dengesiyle değerlendirilir.

Uyanık hastalarda uygulama, solunum yetmezliği olan ancak entübe edilmemiş hastalarda oksijenlenmeyi iyileştirmek amacıyla denenmiştir; belirli hasta gruplarında entübasyon gereksinimini azaltabildiği bildirilmiştir, ancak yakın izlem gerektirir — pozisyonun sağladığı iyileşme, kötüleşen bir hastada entübasyon kararının gecikmesine yol açmamalıdır.<ref>Loscalzo J ve ark. (ed.), ''Harrison's Principles of Internal Medicine'', 21. baskı, 2022.</ref>

Ameliyathanede yüzüstü pozisyon, omurga ve arka çukur cerrahisinde kullanılır; burada da benzer bası ve göz koruma ilkeleri geçerlidir ve ayrıca karın basısının önlenmesi venöz dönüş ile kanamayı doğrudan etkilediğinden önem taşır.

Klinik tuzakların başında, oksijenlenme düzelmediği için uygulamanın erken sonlandırılması gelir; yarar yalnızca oksijenlenmeyle ölçülmez. Bir diğeri, çevirme sonrası tüp konumunun doğrulanmamasıdır — pozisyon değişikliği tüpün derinliğini değiştirebilir ve tek akciğer ventilasyonuna yol açabilir.

== Eş anlamlılar ==
* Yüzüstü pozisyon
* Prone pozisyon

== İlgili terimler ==
* [[Akut solunum sıkıntısı sendromu]]
* [[Mekanik ventilasyon]]
* [[Pozitif ekspiryum sonu basıncı]]
* [[Bası yarası]]
* [[Sisatrakuryum]]

== Kaynaklar ==
<references/>

{{Terim|alan=Yoğun Bakım}}