Sülfasyon sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Sülfasyon
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Sülfasyon''' (İng. ''sulfation''), bir moleküle sülfat grubunun eklenmesiyle gerçekleşen ikinci faz biyodönüşüm tepkimesidir.

== Etimoloji ==
Latince ''sulphur'' (kükürt) sözcüğünden türetilmiştir.

== Klinik bağlam ==
İlaç metabolizması iki aşamada incelenir; birinci fazda molekül kimyasal olarak değiştirilir, ikinci fazda ise suda çözünürlüğü artırılır.<ref>Brunton LL ve ark. (ed.), ''Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics'', 14. baskı, 2023.</ref>

Bu tepkime, ikinci faz yollarından biridir ve sülfotransferaz enzimleri aracılığıyla gerçekleşir.

Sülfat grubu, PAPS adı verilen bir taşıyıcı molekülden aktarılır.

Bu taşıyıcının vücuttaki miktarı sınırlıdır; bu kısıtlılık, yolun en önemli klinik özelliğidir.

Nitekim yol, düşük dozlarda hızlı ve etkilidir; ancak yüksek dozlarda kolayca doygunluğa ulaşır.

Bu doygunluk, ilaç metabolizmasının doğrusal olmaktan çıkmasına yol açar.

[[Parasetamol]] bu durumun klasik örneğidir; ilacın bir bölümü bu yolla, büyük bölümü ise [[glukuronidasyon]] yoluyla atılır.

Aşırı dozda her iki yol da doygunluğa ulaşır; ilaç toksik ara ürün oluşturan yola kayar.

Bu kayma, karaciğer hasarının temel düzeneğidir; bu nedenle sülfasyon kapasitesi bir güvenlik payı oluşturur.

Yaş, bu kapasiteyi belirleyen önemli bir etkendir.

Yenidoğan ve küçük çocuklarda glukuronidasyon olgunlaşmamıştır; bu nedenle sülfasyon baskın yoldur.

Bu gelişimsel özellik, çocukların parasetamol zehirlenmesine görece daha dayanıklı olmasını açıklar.

Buna karşın aynı olgunlaşmamışlık, başka ilaçlarda ağır sorunlara yol açar.

Nitekim kloramfenikol metabolizmasının yetersizliği, yenidoğanda gri bebek sendromuna neden olur.

Bu karşıtlık, gelişimsel farmakolojinin temel bir dersidir: enzim olgunlaşması ilaca göre farklı sonuçlar doğurur.

Beslenme durumu da kapasiteyi etkiler; kükürtlü amino asitlerin azlığı taşıyıcı üretimini sınırlar.

Bu nedenle açlık ve beslenme yetersizliği, ilaç toksisitesi riskini artırır.

Tepkime yalnızca ilaçlarla sınırlı değildir; vücudun kendi molekülleri de bu yolla işlenir.

Steroit hormonlar, tiroit hormonları, safra asitleri ve nörotransmiterler sülfatlanarak etkisizleştirilir ya da depolanır.

Bu nedenle enzim etkinliğindeki kalıtsal farklılıklar, hormon dengesini de etkileyebilir.

Sülfatlanma, bazı bileşiklerde etkisizleştirme değil etkinleştirme sağlar; bu istisna önemlidir.

Nitekim bazı kimyasal maddeler bu yolla kanser yapıcı biçime dönüşür.

Enzim etkinliğindeki genetik değişkenlik, kişiler arasında belirgin farklar yaratır.

== Eş anlamlılar ==
* Sülfat konjugasyonu

== İlgili terimler ==
* [[Glukuronidasyon]]
* [[Parasetamol]]
* [[Farmakokinetik]]
* [[Karaciğer]]
* [[İlaç toksisitesi]]

== Kaynaklar ==
<references/>

{{Terim|alan=Farmakoloji}}