Sistemik emilim sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Sistemik emilim
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Sistemik emilim''' (İng. ''systemic absorption''), yerel olarak uygulanan bir maddenin kana geçerek tüm vücutta etki göstermesidir.

== Etimoloji ==
Yunanca ''systema'' (bütün, düzen) sözcüğü ile emilim teriminin birleşimidir.

== Klinik bağlam ==
Yerel uygulama, etkinin uygulama bölgesiyle sınırlı kalacağı varsayımına dayanır. Ancak birçok ilaç, deriden, mukozadan, solunum yolundan ya da doku aralarından kana geçerek sistemik etki ve yan etki oluşturur. Bu gerçeğin gözden kaçması, klinikte önemli hataların kaynağıdır.<ref>Brunton LL ve ark. (ed.), ''Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics'', 14. baskı, 2023.</ref>

Emilimi belirleyen etkenler uygulanan alanın genişliği, deri bütünlüğünün bozulup bozulmadığı, uygulama süresi, kapalı pansuman kullanımı, bölgenin kanlanması ve ilacın yağda çözünürlüğüdür. Deri bütünlüğünün bozulduğu alanlarda emilim kat kat artar.

Klasik örneklerden biri güçlü [[kortikosteroid]] içeren merhemlerin geniş alanlarda ve uzun süre kullanılmasıdır; [[Cushing sendromu]] ve adrenal baskılanma gelişebilir. Bu risk, deri yüzey alanı oranı yüksek olduğundan çocuklarda belirgin biçimde fazladır.

Soluma yoluyla uygulanan kortikosteroidler de sistemik etki gösterebilir; özellikle yüksek dozlarda ve enzim engelleyici ilaçlarla — [[ritonavir]] ve [[kobisistat]] gibi — birlikte kullanıldığında adrenal yetmezliğe yol açar. Yerel uygulanan bir ilacın sistemik hastalık yapması, sık gözden kaçan bir durumdur.

Göz damlaları da önemli bir örnektir. Nazolakrimal kanal yoluyla emilen beta bloker içeren damlalar [[bradikardi]] ve bronş daralmasına neden olabilir; damla sonrası göz iç köşesine bası uygulanması emilimi azaltır. Bu basit öneri sıklıkla verilmez.

[[Lokal anestezik]]lerde emilim, toksisitenin temel belirleyicisidir. Damardan zengin bölgelerde ve doku düzlemlerine büyük hacimde uygulandığında kan düzeyi hızla yükselir. Bu nedenle kiloya göre en yüksek doz sınırlarına uyulması, iki taraflı uygulamalarda toplam dozun hesaplanması ve damar büzücü eklenmesi önem taşır. Yüzeysel krem biçimlerinin geniş alanda ve uzun süre bırakılması da toksisiteye yol açabilir.

Burun damlalarındaki dekonjestanlar, ağız içi jeller ve yerel antiseptikler de sistemik etki gösterebilir; iyot içeren antiseptiklerin geniş alanlarda kullanımı tiroit işlevini etkiler.

Yanık ve geniş yara alanlarında uygulanan yerel ilaçların emilimi, en yüksek düzeydedir; bu nedenle ürün seçimi ve alan sınırlaması gerekir.

Bebek ve yenidoğanlarda deri bariyeri olgunlaşmamıştır; bu grupta yerel ilaçların sistemik etkileri daha sık görülür.

Bu nedenle "yerel uygulama güvenlidir" varsayımı yerine, uygulanan toplam doz ve süre gözetilmelidir.

== Eş anlamlılar ==
* Sistemik geçiş

== İlgili terimler ==
* [[Farmakokinetik]]
* [[Lokal anestezik]]
* [[Kortikosteroid]]
* [[Yan etki]]
* [[Doz hesabı]]

== Kaynaklar ==
<references/>

{{Terim|alan=Farmakoloji}}