Temel yaşam desteği sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Temel yaşam desteği
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Temel yaşam desteği''' (İng. ''basic life support'', BLS), [[kardiyak arrest]] ya da yaşamı tehdit eden diğer acil durumlarda, ileri donanım gerektirmeksizin uygulanabilen ilk müdahaleler bütünüdür; arrestin tanınması ve yardım çağrılması, kaliteli göğüs kompresyonları, kurtarıcı soluklar ve [[otomatik eksternal defibrilatör]] kullanımını kapsar ve sağkalım zincirinin ilk halkalarını oluşturur.

== Etimoloji ==
Türkçe "temel", "yaşam" ve "destek" sözcüklerinden oluşan tanımlayıcı bir terimdir; İngilizce ''basic life support'' ifadesinin karşılığıdır ve ileri havayolu, ilaç ile ritim yönetimini kapsayan ileri yaşam desteğinden (''advanced life support'') donanım ve yetki düzeyiyle ayrılır.

== Klinik bağlam ==
Temel yaşam desteğinin kavramsal çatısı sağkalım zinciridir: arrestin erken tanınması ve acil çağrı, erken [[kardiyopulmoner resüsitasyon]], erken [[defibrilasyon]] ve ileri bakım; ilk üç halka tanıkların elindedir ve hastane dışı arrestte sağkalımın asıl belirleyicisidir. Erişkin algoritması yanıtsızlığın ve solunumun yokluğunun (ya da agonal iç çekmelerin — arrestin sık yanlış yorumlanan bulgusu) saptanmasıyla başlar: acil numara aranır (hoparlöre alınır), OED istenir ve kompresyonlara gecikmeden başlanır; nabız kontrolü halktan kurtarıcılardan beklenmez, sağlık çalışanı için 10 saniyeyle sınırlanır. Kaliteli kompresyonun ölçütleri sternum alt yarısına, 100–120/dk hızda, 5–6 cm derinlikte, her kompresyon sonrası tam geri çekilme (recoil) sağlanarak ve kesintiler en aza indirilerek uygulanmasıdır; eğitimli kurtarıcı 30:2 oranıyla kurtarıcı soluk ekler, eğitimsiz ya da isteksiz kurtarıcı yalnızca kompresyonla (''hands-only'') devam eder ve bu yaklaşımın tanık müdahalesini artırdığı gösterilmiştir; OED gelir gelmez yönergeleriyle kullanılır.<ref>Olasveengen TM, Semeraro F, Ristagno G ve ark., ''European Resuscitation Council Guidelines 2021: Basic Life Support'', Resuscitation, 2021.</ref> Çocuk ve bebekte arrest çoğunlukla [[asfiksi|asfiksiyel]] kökenli olduğundan ventilasyonun önemi artar: mümkünse beş kurtarıcı solukla başlanır, tek kurtarıcı 30:2, iki sağlık çalışanı 15:2 oranını kullanır; bebekte iki parmak ya da iki başparmak tekniğiyle, göğüs ön-arka çapının üçte biri derinliğinde kompresyon uygulanır. Boğulmada (suda) ventilasyon önceliklidir; [[yabancı cisim aspirasyonu]]na bağlı boğulmada bilinçli hastaya sırt darbeleri ve [[Heimlich manevrası|abdominal itmeler]], bilinci kapanana standart KPR uygulanır. Telefonla yönlendirmeli KPR (çağrı merkezinin tanığa adım adım kompresyon tarif etmesi), tanık müdahale oranını yükselten kanıtlanmış bir sistem bileşenidir; derlenme pozisyonu, normal soluyan yanıtsız hastada havayolunu koruyarak izlemeye olanak tanır.<ref>Panchal AR, Bartos JA, Cabañas JG ve ark., ''Part 3: Adult Basic and Advanced Life Support: 2020 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care'', Circulation, 2020.</ref> Temel yaşam desteği eğitimi kısa, uygulamalı ve tekrarlıdır; beceriler aylar içinde köreldiğinden yenileme eğitimi önerilir ve okullarda KPR eğitiminin yaygınlaştırılması ("Kids Save Lives"), toplum sağkalımını artıran düşük maliyetli girişimlerin başında gelir. Sağlık sistemleri düzeyinde tanık KPR oranı, OED erişimi ve çağrı-şok aralığı, hastane dışı arrest sonuçlarının izlendiği temel kalite göstergeleridir.<ref>Kiguchi T, Okubo M, Nishiyama C ve ark., ''Out-of-hospital cardiac arrest across the World: First report from the International Liaison Committee on Resuscitation (ILCOR)'', Resuscitation, 2020.</ref>

== Eş anlamlılar ==
* TYD
* BLS (İngilizce kısaltma)
* Temel kardiyak yaşam desteği

== İlgili terimler ==
* [[Kardiyopulmoner resüsitasyon]]
* [[Otomatik eksternal defibrilatör]]
* [[Kardiyak arrest]]
* [[Defibrilasyon]]
* [[İleri yaşam desteği]]
* [[Heimlich manevrası]]

== Kaynaklar ==
<references/>
{{Terim|alan=Acil Tıp}}