https://drsozluk.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%C4%B0ntraven%C3%B6z_anestezik 2026-09-12T05:15:09Z Viki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi. MediaWiki 1.46.0 https://drsozluk.com/index.php?title=%C4%B0ntraven%C3%B6z_anestezik&diff=179&oldid=prev 2026-08-23T19:24:18Z

<p>&quot;&#039;&#039;&#039;İntravenöz anestezik&#039;&#039;&#039; (İng. &#039;&#039;intravenous anaesthetic&#039;&#039;; Lat. &#039;&#039;intra&#039;&#039; &quot;içine&quot; + &#039;&#039;vena&#039;&#039; &quot;damar&quot;), damar yoluyla verildiğinde hızlı biçimde bilinç kaybı ve amnezi oluşturan, <a href="/index.php/Genel_anestezi" title="Genel anestezi">genel anestezi</a> indüksiyonunda ve sürdürülmesinde kullanılan hipnotik ilaç grubudur. Başlıca üyeleri <a href="/index.php/Propofol" title="Propofol">propofol</a>, <a href="/index.php/Etomidat" title="Etomidat">etomidat</a>, <a href="/index.php/Ketamin" title="Ketamin">ketamin</a>, barbitüratlar ve yüksek dozda <a href="/index.php/Benzodiazepin" title="Benzodiazepin">benzodiazepinlerdir</a>....&quot; içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu</p> <p><b>Yeni sayfa</b></p><div>&#039;&#039;&#039;İntravenöz anestezik&#039;&#039;&#039; (İng. &#039;&#039;intravenous anaesthetic&#039;&#039;; Lat. &#039;&#039;intra&#039;&#039; &quot;içine&quot; + &#039;&#039;vena&#039;&#039; &quot;damar&quot;), damar yoluyla verildiğinde hızlı biçimde bilinç kaybı ve amnezi oluşturan, [[Genel anestezi|genel anestezi]] indüksiyonunda ve sürdürülmesinde kullanılan hipnotik ilaç grubudur. Başlıca üyeleri [[Propofol|propofol]], [[Etomidat|etomidat]], [[Ketamin|ketamin]], barbitüratlar ve yüksek dozda [[Benzodiazepin|benzodiazepinlerdir]].<br /> <br /> == Etimoloji ==<br /> &quot;İntravenöz&quot; terimi Latince &#039;&#039;intra&#039;&#039; (&quot;içine&quot;) ve &#039;&#039;vena&#039;&#039; (&quot;damar&quot;) sözcüklerinin birleşimidir; ilacın uygulama yolunu belirtir. &quot;Anestezik&quot; ise Yunanca olumsuzluk öneki &#039;&#039;an-&#039;&#039; ile &quot;duyum, algı&quot; anlamındaki &#039;&#039;aisthesis&#039;&#039; sözcüğünden türemiştir. Grubun adlandırılması, etkinin solunum yoluyla değil doğrudan dolaşıma verilerek sağlanmasıyla ayrışan [[Volatil anestezik|volatil anesteziklerden]] ayrım gereksiniminden doğmuştur.<br /> <br /> == Klinik bağlam ==<br /> Bu ilaçların ortak farmakokinetik özelliği, yüksek lipofilikliktir: tek bolus dozdan sonra beyin gibi zengin perfüzyonlu dokulara hızla ulaşır ve bir dolaşım süresi içinde bilinç kaybı sağlarlar. Uyanma metabolizmayla değil, ilacın beyinden kas ve yağ dokusuna yeniden dağılımıyla (redistribüsyon) gerçekleşir; bu nedenle tekrarlayan doz veya uzun infüzyonlarda periferik kompartmanlar doyduğunda etki süresi belirgin biçimde uzar. Bu davranış [[Bağlam duyarlı yarılanma ömrü|bağlam duyarlı yarılanma ömrü]] kavramıyla tanımlanır ve hangi ajanın infüzyonla sürdürmeye uygun olduğunu belirler.&lt;ref&gt;Gropper MA (ed.), &#039;&#039;Miller&#039;s Anesthesia&#039;&#039;, 9. baskı, 2020.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Farmakodinamik olarak grup ikiye ayrılır. Propofol, etomidat, barbitüratlar ve benzodiazepinler inhibitör [[GABA-A reseptörü|GABA-A reseptörünü]] potansiyalize ederek klorür iletkenliğini artırır ve kortikotalamik ağların bütünlüğünü bozar. Ketamin ise eksitatör [[NMDA reseptörü|NMDA reseptörünü]] antagonize ederek &quot;dissosiyatif&quot; olarak nitelenen, kortikolimbik ayrışmayla giden farklı bir bilinç kaybı tablosu oluşturur; bu nedenle hemodinamik ve solunumsal profili diğerlerinden ayrılır.&lt;ref&gt;Brunton LL, Knollmann BC (ed.), &#039;&#039;Goodman &amp; Gilman&#039;s The Pharmacological Basis of Therapeutics&#039;&#039;, 14. baskı, 2023.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ajan seçimi hastanın hemodinamik durumu ve eşlik eden hastalıklarıyla belirlenir. Propofol düzgün indüksiyon, antiemetik etki ve hızlı derlenme sağlar; [[Total intravenöz anestezi|total intravenöz anestezinin]] omurgasıdır, ancak vazodilatasyon ve miyokardiyal depresyon yoluyla doza bağımlı [[Hipotansiyon|hipotansiyon]] yapar. Etomidat hemodinamik stabilitesi nedeniyle kardiyak rezervi düşük ve hipovolemik hastalarda tercih edilir; buna karşılık 11β-hidroksilaz inhibisyonuyla tek dozdan sonra bile geçici adrenal supresyon yapar ve miyoklonusa yol açabilir. Ketamin sempatik uyarıyla kan basıncını ve kalp hızını koruma eğilimindedir, bronkodilatördür ve solunum dürtüsünü görece korur; şok, status astmatikus ve prehastane koşullarında değerlidir, ancak psikomimetik reaksiyonlar ve sekresyon artışı sınırlayıcıdır. Barbitüratlar günümüzde büyük ölçüde propofolün yerini aldığı için sınırlı kullanılır; midazolam gibi benzodiazepinler ise indüksiyon ajanı olmaktan çok premedikasyon, [[Sedasyon|sedasyon]] ve amnezi amacıyla kullanılır. Bu ilaçların hemen tümü opioidlerle sinerjik etkileşir; birlikte kullanıldığında gerekli hipnotik dozu belirgin biçimde azalır.<br /> <br /> Klinik tuzaklar açısından, en sık hata dozun total vücut ağırlığı üzerinden ve hastanın volüm durumu gözetilmeden hesaplanmasıdır; yaşlıda, hipovolemikte ve düşük kalp debisi olan hastada hem daha düşük doz gerekir hem de etki başlangıcı yavaş kalp debisi nedeniyle gecikir — bu gecikme yanlışlıkla &quot;yetersiz doz&quot; sanılıp ek doz verilmesine ve ardından derin hipotansiyona yol açabilir. Propofolde enjeksiyon ağrısı sıktır ve formülasyonunun lipit emülsiyon olması nedeniyle uzun süreli yüksek doz infüzyonlarda nadir fakat ölümcül propofol infüzyon sendromu bildirilmiştir. Etomidatın adrenal etkisi özellikle [[Septik şok|septik şoktaki]] hastalarda tartışma konusudur. Ketaminin intrakraniyal ve intraoküler basınç üzerine etkileri geçmişte mutlak kaçınma gerekçesi sayılmışsa da güncel veriler bu yaklaşımı yumuşatmıştır. Hiçbir intravenöz hipnotik tek başına yeterli analjezi sağlamaz (ketamin kısmi istisnadır) ve hiçbiri güvenilir biçimde havayolu reflekslerini korumaz; apne ve havayolu obstrüksiyonuna hazırlıklı olunmadan uygulanmamalıdır. Ayrıca [[Volatil anestezik|volatil ajanların]] aksine kan konsantrasyonu gerçek zamanlı ölçülemediğinden, infüzyonla sürdürmede farkındalık riskine karşı ayrı önlemler gerekir.<br /> <br /> == Eş anlamlılar ==<br /> * İntravenöz hipnotik<br /> * İndüksiyon ajanı (kullanım bağlamında)<br /> <br /> == İlgili terimler ==<br /> * [[Hedef kontrollü infüzyon]]<br /> * [[Anestezik derinlik]]<br /> * [[İntraoperatif farkındalık]]<br /> * [[Hızlı ardışık entübasyon]]<br /> * [[Prosedürel sedasyon]]<br /> * [[Nöromüsküler bloker]]<br /> <br /> == Kaynaklar ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Terim|alan=Anesteziyoloji}}</div>

Serkan