https://drsozluk.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%C4%B0skemi 2026-09-12T06:17:35Z Viki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi. MediaWiki 1.46.0 https://drsozluk.com/index.php?title=%C4%B0skemi&diff=1093&oldid=prev 2026-08-26T15:15:04Z

<p>Bot: yeni madde</p> <p><b>Yeni sayfa</b></p><div>&#039;&#039;&#039;İskemi&#039;&#039;&#039; (İng. &#039;&#039;ischemia&#039;&#039;; Yun. &#039;&#039;ischein&#039;&#039;, durdurmak + &#039;&#039;haima&#039;&#039;, kan), bir dokuya giden kan akımının gereksinimi karşılayamayacak düzeye inmesidir.<br /> <br /> == Etimoloji ==<br /> Yunanca durdurmak anlamındaki &#039;&#039;ischein&#039;&#039; ile kan anlamındaki &#039;&#039;haima&#039;&#039; sözcüklerinden oluşur.<br /> <br /> == Klinik bağlam ==<br /> Kavramın temelinde sunum-gereksinim dengesi yatar. İskemi yalnızca akımın azalmasıyla değil, gereksinimin artmasıyla da ortaya çıkabilir; taşikardi, ateş, tirotoksikoz ve ağır anemi bu yolla iskemiye yol açar. Bu nedenle tedavi, yalnızca damarın açılmasına değil, gereksinimin azaltılmasına da yönelir.&lt;ref&gt;Kumar V ve ark., &#039;&#039;Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease&#039;&#039;, 10. baskı, 2021.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Hipoksi ile arasındaki fark önemlidir: hipokside oksijen sunumu azalır ancak kan akımı sürer; iskemide ise akım azaldığından hem oksijen hem besin sunumu bozulur ve atık ürünler uzaklaştırılamaz. Bu nedenle iskemi, hipoksiden daha hızlı ve daha ağır hasar yaratır.<br /> <br /> Hücresel düzeyde enerji üretimi anaerobik yola kayar; laktat birikir, iyon pompaları durur, hücre içine sodyum ve kalsiyum girer, zar bütünlüğü bozulur ve hücre ölümü başlar. Dokuların iskemiye dayanma süresi farklıdır: beyin ve kalp kası en duyarlıdır, iskelet kası ve deri daha uzun süre dayanır. Bu farklılık, tedavideki zaman pencerelerinin neden dokudan dokuya değiştiğini açıklar.<br /> <br /> Klinik tablolar organa göre değişir. Kalpte anjina ve [[miyokard infarktüsü]], beyinde geçici iskemik atak ve [[iskemik inme]], bağırsakta mezenter iskemisi, ekstremitede [[akut ekstremite iskemisi]] ve böbrekte akut hasar görülür.<br /> <br /> Mezenter iskemisi, gecikmeye en yatkın tablodur: bulgularla orantısız şiddette karın ağrısı tipiktir; muayene bulguları erken dönemde silik olduğundan tanı gecikir ve bulgular belirginleştiğinde bağırsak nekrozu gelişmiştir. Bu orantısızlığın tanınması, erken tanının anahtarıdır.<br /> <br /> Kritik hastada iskemi çoğunlukla sessiz seyreder. Sedatif ve analjezik alan hastalar ağrı tanımlayamaz; bu nedenle miyokard iskemisi elektrokardiyografik değişiklik, troponin yüksekliği ya da açıklanamayan hemodinamik bozulmayla saptanır. Aynı biçimde diyabetli hastalarda otonom nöropati nedeniyle iskemi ağrısız seyredebilir.<br /> <br /> Mikrodolaşım düzeyindeki iskemi, [[sepsis]]te merkezî öneme sahiptir: kan basıncı düzeltilse bile doku perfüzyonu bozuk kalabilir. Bu nedenle tedavi hedefi yalnızca basınç değil, perfüzyon göstergeleridir — laktat seyri, idrar çıkışı, kapiller dolum süresi ve deri perfüzyonu.<br /> <br /> Reperfüzyon hasarı, tedavinin kendisinin yarattığı ikinci bir zarardır. Kan akımının yeniden sağlanmasıyla serbest oksijen radikalleri, iltihabi yanıt ve kalsiyum yüklenmesi hücre ölümünü artırır. Klinik karşılığı, ekstremite revaskülarizasyonu sonrası görülen [[hiperkalemi]], asidoz, [[rabdomiyoliz]] ve ritim bozukluğudur. Bu nedenle işlem sonrası elektrolit izlemi ve sıvı tedavisi zorunludur.<br /> <br /> İskemik ön koşullama, kısa süreli iskemi ataklarının dokuyu sonraki daha uzun iskemiye karşı dayanıklı kılmasıdır; kollateral dolaşımın gelişmesiyle birlikte, kronik damar hastalığı olan hastalarda infarktın neden daha sınırlı olabildiğini açıklar.<br /> <br /> Kollateral dolaşımın niteliği, sonucu belirleyen en önemli değişkenlerdendir; [[penumbra]] kavramı bu ilkeye dayanır ve tedavi kararlarının yalnızca saate değil doku canlılığına dayandırılmasını sağlamıştır.<br /> <br /> Yönetimin genel ilkeleri şunlardır: akımın yeniden sağlanması, oksijen gereksiniminin azaltılması, perfüzyon basıncının korunması, ateş ve hiperglisemiden kaçınılması ile ikincil hasarın sınırlandırılması.<br /> <br /> == Eş anlamlılar ==<br /> * Kansızlık bölgesi<br /> * Doku iskemisi<br /> <br /> == İlgili terimler ==<br /> * [[İskemik inme]]<br /> * [[Miyokard infarktüsü]]<br /> * [[Penumbra]]<br /> * [[Reperfüzyon]]<br /> * [[Laktat]]<br /> <br /> == Kaynaklar ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Terim|alan=Patoloji}}</div>

Serkan