https://drsozluk.com/index.php?action=history&feed=atom&title=AmfoterisinAmfoterisin - Revizyon geçmişi2026-09-12T06:18:40ZViki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi.MediaWiki 1.46.0https://drsozluk.com/index.php?title=Amfoterisin&diff=2462&oldid=prevSerkan: Bot: yeni madde2026-08-29T14:09:24Z<p>Bot: yeni madde</p>
<p><b>Yeni sayfa</b></p><div>'''Amfoterisin''' (İng. ''amphotericin''), ağır sistemik mantar enfeksiyonlarının tedavisinde kullanılan polien grubu antifungal ilaçtır.<br />
<br />
== Etimoloji ==<br />
Hem asit hem baz özelliği gösterebilmesi nedeniyle Yunanca ''amphoteros'' (her ikisi de) sözcüğünden türetilmiştir.<br />
<br />
== Klinik bağlam ==<br />
İlaç, mantar hücre zarındaki ergosterole bağlanarak zarda gözenekler oluşturur; hücre içi iyonlar dışarı sızar ve hücre ölür.<ref>Bennett JE ve ark. (ed.), ''Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases'', 9. baskı, 2020.</ref> Etki alanı çok geniştir ve direnç gelişimi enderdir; bu nedenle yaşamı tehdit eden mantar enfeksiyonlarında uzun süredir başvurulan ilaçtır. Kriptokok menenjiti, yaygın histoplazmoz, mukormikoz ve ağır kandida enfeksiyonları başlıca kullanım alanlarıdır. Ağızdan emilmediğinden sistemik tedavide damardan uygulanır.<br />
<br />
Etki düzeneği aynı zamanda toksisitesini açıklar; insan hücre zarındaki kolesterole de bir ölçüde bağlanır. Böbrek toksisitesi en önemli sorundur: böbrek kan akımı azalır, potasyum ve magnezyum kaybı olur, kreatinin yükselir. Bu nedenle tedavi sırasında böbrek işlevleri ve elektrolitler yakından izlenir; potasyum ve magnezyum eksikliğinin yerine konması standart uygulamadır. Öncesinde ve sırasında yeterli sıvı verilmesi, böbrek hasarını azaltan en etkili önlemdir.<br />
<br />
İnfüzyona bağlı tepkimeler de sıktır ve tedavinin ilk günlerinde belirgindir; ateş, titreme, bulantı, kas ağrısı ve tansiyon değişiklikleri görülür. Bu tepkimeler enfeksiyonun kötüleşmesiyle karıştırılabilir; zamanlamanın infüzyonla ilişkisi ayırt edicidir. Verilme hızının yavaşlatılması ve önceden ateş düşürücü verilmesi bu belirtileri azaltır. İlacın lipit temelli biçimleri, böbrek toksisitesini ve infüzyon tepkimelerini belirgin biçimde azaltır; bu nedenle böbrek yetmezliği bulunan ve uzun süreli tedavi gereken hastalarda yeğlenir.<br />
<br />
Klinik uygulamada iki nokta kritiktir. Birincisi, farklı biçimlerin dozlarının çok farklı olmasıdır; konvansiyonel ve lipit temelli ürünlerin karıştırılması ölümcül doz hatalarına yol açabilir ve bu, bildirilmiş ciddi ilaç hatalarındandır. Reçetede biçimin açıkça belirtilmesi zorunludur. İkincisi, kriptokok menenjitinde tedavinin flusitozin ile birleştirilmesinin sağkalımı artırdığıdır; ayrıca bu hastalarda kafa içi basıncın yinelenen lomber ponksiyonlarla düşürülmesi, antifungal tedavi kadar belirleyicidir. Ağız içi kandidada kullanılan yerel biçimleri sistemik emilim göstermez ve bu toksisiteleri taşımaz.<br />
<br />
== Eş anlamlılar ==<br />
<br />
* Amfoterisin B<br />
<br />
== İlgili terimler ==<br />
<br />
* [[Antifungal]]<br />
* [[Kandidiyaz]]<br />
* [[Menenjit]]<br />
* [[Nefrotoksisite]]<br />
* [[Hipokalemi]]<br />
<br />
== Kaynaklar ==<br />
<references /><br />
<br />
{{Terim|alan=Farmakoloji}}</div>Serkan