https://drsozluk.com/index.php?action=history&feed=atom&title=DozDoz - Revizyon geçmişi2026-09-12T06:16:40ZViki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi.MediaWiki 1.46.0https://drsozluk.com/index.php?title=Doz&diff=2031&oldid=prevSerkan: Bot: yeni madde2026-08-28T11:31:33Z<p>Bot: yeni madde</p>
<p><b>Yeni sayfa</b></p><div>'''Doz''' (İng. ''dose''; Yun. ''dosis'' verilen miktar), bir ilacın belirli bir zamanda verilen miktarıdır.<br />
<br />
== Etimoloji ==<br />
Yunanca ''dosis'' (verme, verilen şey) sözcüğünden türetilmiştir.<br />
<br />
== Klinik bağlam ==<br />
Doz-yanıt ilişkisi farmakolojinin temel kavramıdır; etki, doz arttıkça belirli bir sınıra kadar yükselir.<ref>Brunton LL ve ark. (ed.), ''Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics'', 14. baskı, 2023.</ref><br />
<br />
Bu sınırdan sonra doz artışı yarar sağlamaz, yalnızca yan etkileri çoğaltır.<br />
<br />
Bu ilke, "etkisiz ilacın dozunu artırmak" alışkanlığının neden yanlış olduğunu açıklar.<br />
<br />
Tedavi aralığı, etkili doz ile zehirli doz arasındaki güvenlik payını gösterir.<br />
<br />
Dar aralıklı ilaçlarda küçük doz değişiklikleri ciddi sonuçlar doğurur; [[digoksin]], [[lityum]] ve [[teofilin]] bu gruptadır.<br />
<br />
Bu ilaçlarda kan düzeyi izlemi standarttır.<br />
<br />
Yükleme dozu, ilacın hedef düzeye hızla ulaşmasını sağlar; dağılım hacmine göre belirlenir.<br />
<br />
İdame dozu ise atılım hızına göre hesaplanır; bu ayrım kavramsal açıdan temeldir.<br />
<br />
Bu nedenle böbrek yetmezliğinde yükleme dozu genellikle değişmez, idame dozu azaltılır.<br />
<br />
Bu kuralın bilinmemesi, tedavinin etkisiz kalmasına yol açar.<br />
<br />
Nitekim ağır enfeksiyonda antibiyotiğin yükleme dozunun düşürülmesi, sık ve zararlı bir hatadır.<br />
<br />
Doz ayarlaması gerektiren başlıca durumlar böbrek ve karaciğer yetmezliği, ileri yaş ve çocukluktur.<br />
<br />
Çocuklarda doz, vücut ağırlığına ya da yüzey alanına göre hesaplanır.<br />
<br />
Ancak yalnızca ağırlığa göre orantılama her ilaçta doğru değildir; olgunlaşmamış enzim sistemleri farklılık yaratır.<br />
<br />
Obez hastalarda hangi ağırlığın kullanılacağı ayrı bir sorundur.<br />
<br />
Yağda çözünen ilaçlar için gerçek ağırlık, suda çözünenler için düzeltilmiş ağırlık kullanılır.<br />
<br />
Bu ayrımın atlanması, yetersiz ya da aşırı doz uygulamasına yol açar.<br />
<br />
Etki biçimine göre dozlama stratejisi de değişir.<br />
<br />
Yoğunluğa bağlı etkili ilaçlarda yüksek tepe düzeyi hedeflenir; [[aminoglikozid]]lerde günde tek doz bu nedenle uygulanır.<br />
<br />
Zamana bağlı etkili ilaçlarda ise düzeyin belirli bir eşiğin üzerinde kaldığı süre önemlidir.<br />
<br />
Bu nedenle beta-laktam antibiyotiklerde uzatılmış infüzyon yaklaşımı geliştirilmiştir.<br />
<br />
Doz hataları, ilaç güvenliğinin en önemli sorunudur; ondalık nokta ve birim karışıklıkları öne çıkar.<br />
<br />
Bu nedenle yüksek riskli ilaçlarda çift kontrol uygulanır.<br />
<br />
Kümülatif doz kavramı, bazı ilaçlarda toplam ömür boyu sınırı belirler; antrasiklinler buna örnektir.<br />
<br />
== Eş anlamlılar ==<br />
* Dozaj<br />
<br />
== İlgili terimler ==<br />
* [[Farmakokinetik]]<br />
* [[İlaç toksisitesi]]<br />
* [[Terapötik ilaç izlemi]]<br />
* [[Böbrek yetmezliği]]<br />
* [[İlaç]]<br />
<br />
== Kaynaklar ==<br />
<references/><br />
<br />
{{Terim|alan=Farmakoloji}}</div>Serkan