https://drsozluk.com/index.php?action=history&feed=atom&title=Folik_asitFolik asit - Revizyon geçmişi2026-09-12T05:46:25ZViki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi.MediaWiki 1.46.0https://drsozluk.com/index.php?title=Folik_asit&diff=1726&oldid=prevSerkan: Bot: yeni madde2026-08-27T19:41:49Z<p>Bot: yeni madde</p>
<p><b>Yeni sayfa</b></p><div>'''Folik asit''' (İng. ''folic acid''), DNA sentezi ve hücre bölünmesi için gerekli olan suda çözünen B grubu vitamindir.<br />
<br />
== Etimoloji ==<br />
Latince ''folium'' (yaprak) sözcüğünden türetilmiştir; ilk kez yeşil yapraklı sebzelerden elde edilmiştir.<br />
<br />
== Klinik bağlam ==<br />
Vitamin, tek karbonlu grupların aktarımında görev alır; pürin ve pirimidin sentezi ile homosisteinin metiyonine dönüşümü bu yolağa bağlıdır.<ref>Hoffman R ve ark., ''Hematology: Basic Principles and Practice'', 8. baskı, 2023.</ref><br />
<br />
Vücut depoları sınırlıdır; bu nedenle eksiklik, [[B12 vitamini]] eksikliğine göre çok daha hızlı gelişir.<br />
<br />
Eksiklik nedenleri yetersiz alım, [[alkol]] kullanım bozukluğu, emilim bozuklukları — [[çölyak hastalığı]] ve [[bakteriyel aşırı çoğalma]] —, gebelik gibi artmış gereksinim durumları, kronik [[hemoliz]] ve [[hemodiyaliz]]dir.<br />
<br />
İlaçlar önemli bir nedendir. Metotreksat, trimetoprim, [[fenitoin]], sülfasalazin ve bazı antiepileptikler folat metabolizmasını bozar.<br />
<br />
Metotreksat kullanan hastalarda folik asit desteği verilmesi, yan etkileri belirgin biçimde azaltır ve etkinliği bozmaz; bu destek sıklıkla atlanır.<br />
<br />
Eksiklik, megaloblastik anemiye yol açar. Büyük hücreli anemi, nötrofillerde aşırı loblanma ve ağır olgularda pansitopeni görülür.<br />
<br />
Alanın en kritik klinik bilgisi, folat ile B12 eksikliğinin ayırt edilmesidir. İki tablo hematolojik olarak birbirinin aynıdır.<br />
<br />
Ancak B12 eksikliğinde nörolojik tutulum bulunur; folat eksikliğinde yoktur.<br />
<br />
Bu ayrım, yaşamsal bir sonuç doğurur: B12 eksikliği olan hastaya yalnızca folat verilmesi anemiyi düzeltirken nörolojik hasarın ilerlemesine izin verir.<br />
<br />
Bu hasar geri dönüşsüz olabilir; bu nedenle folat tedavisi öncesinde B12 durumu mutlaka değerlendirilmelidir.<br />
<br />
Ayrımda metilmalonik asit düzeyi kullanılır; B12 eksikliğinde yükselir, folat eksikliğinde normaldir. Homosistein ise her ikisinde de yükselir.<br />
<br />
En önemli halk sağlığı uygulaması, gebelik öncesi folik asit desteğidir. Nöral tüp defektlerini belirgin biçimde önler.<br />
<br />
Kritik olan zamanlamadır: nöral tüp gebeliğin çok erken döneminde kapanır; bu nedenle destek, gebelik anlaşıldıktan sonra değil, gebelikten önce başlatılmalıdır.<br />
<br />
Gebeliklerin önemli bir bölümü plansız olduğundan, doğurganlık çağındaki kadınlara genel öneri verilir ve birçok ülkede tahıl ürünlerine folat eklenir.<br />
<br />
Daha önce nöral tüp defektli gebelik öyküsü olan, [[diyabet]] ya da obezitesi bulunan ve antiepileptik kullanan kadınlarda daha yüksek doz önerilir.<br />
<br />
Antiepileptik kullanan kadınlarda bu destek özellikle önemlidir; ancak ilacın kendisinin de risk taşıdığı unutulmamalıdır.<br />
<br />
Yüksek doz folat, plazma homosisteinini düşürür; ancak bunun kalp damar olaylarını azaltmadığı gösterilmiştir. Bu, ara ölçütün hasta sonucunu yansıtmadığı örneklerdendir.<br />
<br />
== Eş anlamlılar ==<br />
* Folat<br />
* B9 vitamini<br />
<br />
== İlgili terimler ==<br />
* [[B12 vitamini]]<br />
* [[Anemi]]<br />
* [[Gebelik]]<br />
* [[Ortalama eritrosit hacmi]]<br />
* [[Çölyak hastalığı]]<br />
<br />
== Kaynaklar ==<br />
<references/><br />
<br />
{{Terim|alan=Hematoloji}}</div>Serkan