https://drsozluk.com/index.php?action=history&feed=atom&title=Kafein 2026-09-12T05:46:31Z Viki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi. MediaWiki 1.46.0 https://drsozluk.com/index.php?title=Kafein&diff=1606&oldid=prev 2026-08-27T10:30:21Z

<p>Bot: yeni madde</p> <p><b>Yeni sayfa</b></p><div>&#039;&#039;&#039;Kafein&#039;&#039;&#039; (İng. &#039;&#039;caffeine&#039;&#039;), adenozin almaçlarını bloke ederek uyarıcı etki gösteren, dünyada en yaygın kullanılan psikoaktif maddedir.<br /> <br /> == Etimoloji ==<br /> Fransızca &#039;&#039;café&#039;&#039; (kahve) sözcüğünden türetilmiştir.<br /> <br /> == Klinik bağlam ==<br /> Madde, uyku baskısını oluşturan adenozinin almaçlarına yarışmalı biçimde bağlanır; böylece uyanıklığı artırır ve yorgunluk algısını azaltır. Ayrıca damar direncini, kalp hızını ve idrar çıkışını etkiler.&lt;ref&gt;Brunton LL ve ark. (ed.), &#039;&#039;Goodman &amp; Gilman&#039;s The Pharmacological Basis of Therapeutics&#039;&#039;, 14. baskı, 2023.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Karaciğerde sitokrom P450 1A2 enzimiyle yıkılır. Bu enzim [[sigara]] ile uyarılır; bu nedenle sigara içenlerde yarılanma ömrü kısalır. Sigaranın bırakılmasıyla düzey yükselir ve kişi aynı miktarda kahveyle huzursuzluk yaşayabilir; bu bağlantı sıklıkla kurulmaz.<br /> <br /> Gebelikte ve karaciğer hastalığında yıkım yavaşlar; bu nedenle gebelikte günlük alımın sınırlandırılması önerilir.<br /> <br /> Aşırı alım huzursuzluk, uykusuzluk, çarpıntı, tremor, bulantı ve kaygıya yol açar. Bu bulgular [[panik atak]] ve [[hipertiroidi]] ile karışabilir; bu nedenle kaygı ve çarpıntı yakınmasında alım miktarının sorgulanması gerekir.<br /> <br /> Düzenli kullanımda hoşgörü gelişir; ani kesilmede yoksunluk görülür. Yoksunluk belirtileri baş ağrısı, yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü ve huzursuzluktur.<br /> <br /> Bu tablo, klinik açıdan gözden kaçan bir sorundur. Ameliyat öncesi açlık dönemi ve hastaneye yatış, ani kesilmeye yol açar; ortaya çıkan baş ağrısı ve huzursuzluk sıklıkla başka nedenlere bağlanır. Öykü alınması bu yanılgıyı önler.<br /> <br /> Zehirlenme, enerji içecekleri ve kafein tabletleriyle bildirilmiştir. Ağır olgularda taşiaritmi, [[hipokalemi]], [[hiperglisemi]], [[metabolik asidoz]], nöbet ve dolaşım çöküşü görülür. Hipokalemi, potasyumun hücre içine kaymasına bağlıdır ve dikkatli yerine koyma gerektirir.<br /> <br /> Tedavi destekleyicidir; ritim bozukluklarında beta blokerler kullanılır ve ağır olgularda [[hemodiyaliz]] etkilidir.<br /> <br /> Tıbbi kullanım alanları da vardır. Yenidoğanlarda, özellikle erken doğanlarda apne tedavisinde kullanılır; bu uygulamanın uzun dönem nörolojik sonuçları iyileştirdiği gösterilmiştir.<br /> <br /> Ayrıca ergotamin ve parasetamol içeren birleşimlerde ağrı kesici etkiyi güçlendirir; [[lomber ponksiyon]] sonrası baş ağrısında da kullanılır.<br /> <br /> Kahve tüketiminin uzun dönem etkileri geniş biçimde araştırılmıştır; ölçülü tüketimin zararlı bulunmadığı, hatta bazı hastalıklarda koruyucu olabileceği bildirilmiştir. Ancak enerji içecekleri, yüksek kafein ve şeker içerikleri nedeniyle ayrı değerlendirilir.<br /> <br /> Uyku bozukluğu olan hastalarda öğleden sonra alımının kesilmesi, uyku hijyeninin temel önerilerindendir.<br /> <br /> == Eş anlamlılar ==<br /> * Kahve maddesi<br /> <br /> == İlgili terimler ==<br /> * [[Uyku bozukluğu]]<br /> * [[Panik atak]]<br /> * [[Sigara]]<br /> * [[İlaç etkileşimi]]<br /> * [[Zehirlenme]]<br /> <br /> == Kaynaklar ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Terim|alan=Farmakoloji}}</div>

Serkan