https://drsozluk.com/index.php?action=history&feed=atom&title=MetabolizmaMetabolizma - Revizyon geçmişi2026-09-12T05:46:29ZViki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi.MediaWiki 1.46.0https://drsozluk.com/index.php?title=Metabolizma&diff=2086&oldid=prevSerkan: Bot: yeni madde2026-08-28T12:07:04Z<p>Bot: yeni madde</p>
<p><b>Yeni sayfa</b></p><div>'''Metabolizma''' (İng. ''metabolism''; Yun. ''metabole'' değişim), canlıda gerçekleşen tüm kimyasal tepkimelerin bütünüdür.<br />
<br />
== Etimoloji ==<br />
Yunanca ''metabole'' (değişim, dönüşüm) sözcüğünden türetilmiştir.<br />
<br />
== Klinik bağlam ==<br />
Süreç iki kola ayrılır; yıkım tepkimeleri enerji üretir, yapım tepkimeleri enerji harcar.<ref>Alberts B ve ark., ''Molecular Biology of the Cell'', 7. baskı, 2022.</ref><br />
<br />
Bu iki kol hormonlarla düzenlenir; [[insülin]] yapımı, glukagon ve kortizol yıkımı destekler.<br />
<br />
Bazal metabolizma hızı, dinlenme durumundaki enerji harcamasını gösterir.<br />
<br />
Bu hız ateş, travma, yanık ve ağır hastalıkta belirgin biçimde artar.<br />
<br />
Bu artış, kritik hastada kas kaybının neden bu kadar hızlı olduğunu açıklar.<br />
<br />
Enerji üretimi büyük ölçüde mitokondride gerçekleşir.<br />
<br />
Oksijen varlığında bir molekül glukozdan çok sayıda ATP üretilir.<br />
<br />
Oksijen yokluğunda ise yalnızca birkaç ATP elde edilir ve laktat birikir.<br />
<br />
Bu verim farkı, [[iskemi]]nin neden bu kadar hızlı hasar yarattığını açıklar.<br />
<br />
Aynı düzenek, [[laktat]] yüksekliğinin doku oksijenlenmesindeki bozukluğu göstermesinin nedenidir.<br />
<br />
Ancak laktat artışı yalnızca oksijen azlığına bağlı değildir.<br />
<br />
Adrenalin salınımı ve karaciğer temizleme kapasitesinin azalması da katkıda bulunur.<br />
<br />
Bu ayrım, klinik yorumun tek bir düzeneğe indirgenmemesi gerektiğini gösterir.<br />
<br />
İlaç metabolizması, alanın önemli bir alt başlığıdır.<br />
<br />
Karaciğerde iki fazlı bir süreçle ilaçlar suda çözünür hâle getirilir.<br />
<br />
Sitokrom P450 sistemi, ilaç etkileşimlerinin büyük bölümünden sorumludur.<br />
<br />
Enzim uyarıcı ilaçlar birlikte kullanılan ilacın etkisini azaltır; engelleyiciler ise artırır.<br />
<br />
Bu bilgi, klinik uygulamada en sık başvurulan farmakoloji kavramlarındandır.<br />
<br />
Kalıtsal metabolizma hastalıkları, belirli enzimlerin eksikliğine dayanır.<br />
<br />
Bu hastalıklarda ya gerekli ürün üretilemez ya da öncül madde birikerek zarar verir.<br />
<br />
Fenilketonüri, üre döngüsü bozuklukları ve lizozomal depo hastalıkları bu gruptadır.<br />
<br />
Bu tabloların bir bölümü, yenidoğan taramasıyla erken saptanabilir ve önlenebilir.<br />
<br />
Erişkinde açıklanamayan bilinç değişikliği, tekrarlayan kusma ve asidozda bu hastalıklar akla gelmelidir.<br />
<br />
Bu olasılık sıklıkla göz ardı edilir; oysa erken tedavi hayat kurtarır.<br />
<br />
Metabolik sendrom, farklı bir kavramdır ve kalp-damar riskini artıran bulgular kümesini anlatır.<br />
<br />
== Eş anlamlılar ==<br />
* Özümleme<br />
* Metabolik süreçler<br />
<br />
== İlgili terimler ==<br />
* [[Enzim]]<br />
* [[Laktat]]<br />
* [[Farmakokinetik]]<br />
* [[Metabolik asidoz]]<br />
* [[Metabolik sendrom]]<br />
<br />
== Kaynaklar ==<br />
<references/><br />
<br />
{{Terim|alan=Fizyoloji}}</div>Serkan