https://drsozluk.com/index.php?action=history&feed=atom&title=Organofosfat_zehirlenmesi 2026-09-12T07:01:37Z Viki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi. MediaWiki 1.46.0 https://drsozluk.com/index.php?title=Organofosfat_zehirlenmesi&diff=452&oldid=prev 2026-08-24T21:02:45Z

<p>Bot: yeni madde</p> <p><b>Yeni sayfa</b></p><div>&#039;&#039;&#039;Organofosfat zehirlenmesi&#039;&#039;&#039; (İng. &#039;&#039;organophosphate poisoning&#039;&#039;), [[asetilkolinesteraz]] enzimini geri dönüşsüz olarak baskılayan bileşiklere maruz kalınmasıyla ortaya çıkan kolinerjik krizdir. Tarım ilaçları ve bazı kimyasal savaş ajanları başlıca kaynaklardır.<br /> <br /> == Etimoloji ==<br /> Ad, bileşiklerin kimyasal yapısını belirtir: organik bir iskelete bağlı fosfor içeren gruplar.<br /> <br /> == Klinik bağlam ==<br /> Bileşikler, asetilkolinesterazın etkin bölgesini fosforile ederek enzimi işlevsiz bırakır. Sonuçta [[asetilkolin]] hem [[nöromüsküler kavşak]]ta hem tüm kolinerjik sinapslarda birikir ve denetimsiz uyarı ortaya çıkar. Zamanla &quot;yaşlanma&quot; adı verilen kimyasal değişim gerçekleşirse bağ kalıcı hale gelir ve enzim yalnızca yeni sentezle — haftalar içinde — yerine konabilir. Bu yaşlanma süresi bileşiğe göre değişir ve tedavinin zamanlamasını belirler.&lt;ref&gt;Brunton LL ve ark. (ed.), &#039;&#039;Goodman &amp; Gilman&#039;s The Pharmacological Basis of Therapeutics&#039;&#039;, 13. baskı, 2018.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Klinik tablo, üç reseptör grubunun aşırı uyarılmasını yansıtır. Muskarinik bulgular salgı artışı — tükürük, gözyaşı, bronş salgısı —, bronkospazm, [[bradikardi]], pupilla daralması, bulantı-kusma, ishal, karın krampları ve idrar kaçırmadır. Nikotinik bulgular fasikülasyon, kas seğirmeleri, güçsüzlük ve — paradoksal biçimde — [[taşikardi]] ile hipertansiyondur. Merkezi bulgular arasında huzursuzluk, bilinç bulanıklığı, nöbet ve solunum merkezinin baskılanması yer alır.<br /> <br /> Ölümün başlıca nedeni solunum yetmezliğidir ve üç mekanizma birlikte etki eder: aşırı bronş salgısı ve bronkospazm, solunum kaslarının güçsüzleşmesi ve merkezi solunum baskılanması. Bu üçlü, tedavinin neden havayolu ve solunum yönetimine odaklandığını açıklar.<br /> <br /> Tanı büyük ölçüde kliniktir; belirgin kolinerjik bulgu kümesi ve — çoğu bileşikte — karakteristik koku tanıyı düşündürür. Kolinesteraz düzeyleri maruziyeti doğrular; eritrosit asetilkolinesterazı doku etkilenmesini plazma kolinesterazından daha iyi yansıtır. Ancak tedavi kararı laboratuvar sonucu beklenmeden verilmelidir.<br /> <br /> Yönetimin ilk adımı, kurtarıcıların korunması ve dekontaminasyondur: giysilerin çıkarılması, cildin bol suyla yıkanması ve uygun kişisel koruyucu donanım kullanılması zorunludur — aksi durumda sağlık çalışanları da etkilenebilir. Ardından havayolu güvenliği, oksijenlenme ve gerektiğinde entübasyon sağlanır.<br /> <br /> İlaç tedavisinin iki ana bileşeni vardır. [[Atropin]], muskarinik bulguları giderir; dozlama, sabit bir şemaya göre değil &#039;&#039;hedefe göre&#039;&#039; yapılır — bronş salgılarının kuruması ve yeterli oksijenlenmenin sağlanması ölçüt alınır ve gerekiyorsa çok yüksek toplam dozlara ulaşılabilir. Pupil çapı ya da kalp hızı hedef olarak kullanılmamalıdır. Oksimler — pralidoksim ve benzerleri — enzimi henüz yaşlanma gerçekleşmeden yeniden etkinleştirmeyi amaçlar; bu nedenle erken uygulanmaları gerekir ve nikotinik bulgular üzerinde etkilidirler. Nöbetlerin tedavisinde benzodiazepinler kullanılır.&lt;ref&gt;Loscalzo J ve ark. (ed.), &#039;&#039;Harrison&#039;s Principles of Internal Medicine&#039;&#039;, 21. baskı, 2022.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Anestezi açısından iki kritik nokta vardır. [[Süksinilkolin]], plazma kolinesterazı baskılandığı için beklenenden çok uzun süre etki gösterir ve kaçınılması gerekir. [[Nondepolarizan nöromüsküler bloker]]lere ise yanıt değişkendir. Ayrıca [[neostigmin]] gibi kolinesteraz inhibitörleri, zaten aşırı olan kolinerjik yükü artıracağından kontrendikedir.<br /> <br /> Geç dönem sendromları da bilinmelidir. Ara sendrom, akut krizden bir-dört gün sonra ortaya çıkan ve proksimal kaslar ile solunum kaslarını tutan güçsüzlüktür; oksimlere yanıt vermez ve ventilasyon desteği gerektirir. Gecikmiş nöropati ise haftalar sonra gelişen duyusal-motor [[polinöropati]]dir.<br /> <br /> Klinik tuzakların başında, atropin dozunun yetersiz kalması gelir; hedefe ulaşılmadan doz artırımının durdurulması, önlenebilir ölümlerin sık nedenidir. Bir diğeri, akut tablo düzeldikten sonra hastanın erken taburcu edilmesi ve ara sendromun gözden kaçmasıdır.<br /> <br /> == Eş anlamlılar ==<br /> * Kolinesteraz inhibitörü zehirlenmesi<br /> * Tarım ilacı zehirlenmesi<br /> <br /> == İlgili terimler ==<br /> * [[Asetilkolinesteraz]]<br /> * [[Atropin]]<br /> * [[Bütirilkolinesteraz]]<br /> * [[Nikotinik asetilkolin reseptörü]]<br /> * [[Muskarinik asetilkolin reseptörü]]<br /> <br /> == Kaynaklar ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Terim|alan=Acil Tıp}}</div>

Serkan