https://drsozluk.com/index.php?action=history&feed=atom&title=Periferik_sinir 2026-09-12T05:46:26Z Viki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi. MediaWiki 1.46.0 https://drsozluk.com/index.php?title=Periferik_sinir&diff=291&oldid=prev 2026-08-23T21:53:32Z

<p>Bot: yeni madde</p> <p><b>Yeni sayfa</b></p><div>&#039;&#039;&#039;Periferik sinir&#039;&#039;&#039; (İng. &#039;&#039;peripheral nerve&#039;&#039;; Lat. &#039;&#039;nervus periphericus&#039;&#039;), merkezi sinir sistemi ile vücudun geri kalanı arasında uyarı taşıyan, akson demetlerinden oluşan yapıdır. Motor, duyusal ve otonom lifleri bir arada taşıyabilir.<br /> <br /> == Etimoloji ==<br /> &quot;Periferik&quot;, Yunanca &#039;&#039;periphereia&#039;&#039; (çevre, dış kuşak) sözcüğünden gelir ve yapının merkezi sinir sisteminin dışında yer almasını belirtir. Latince &#039;&#039;nervus&#039;&#039; ise hem sinir hem kiriş anlamında kullanılan eski bir terimdir.<br /> <br /> == Klinik bağlam ==<br /> Sinir, üç katmanlı bir bağ dokusu düzeni içinde örgütlenmiştir: her aksonu saran endonöryum, aksonları demetler halinde toplayan perinöryum ve tüm demetleri bir arada tutan epinöryum. Perinöryum, kan-sinir engelini oluşturarak iç ortamı korur; bu yapı aynı zamanda [[lokal anestezi]] uygulamalarında ilacın aksona ulaşmasını sınırlayan başlıca engeldir. Aksonların bir bölümü Schwann hücrelerince üretilen miyelin kılıfla sarılıdır; Ranvier boğumları arasında sıçrayarak ilerleyen iletim, iletim hızını belirgin biçimde artırır. Kalın miyelinli lifler dokunma, titreşim ve motor işlevi; ince miyelinli ve miyelinsiz lifler ağrı, ısı ve otonom işlevleri taşır. Bu kalınlık farkı klinikte doğrudan karşılık bulur: bası önce kalın liflerden başlayarak dokunma ve motor işlevi etkilerken, [[nöroaksiyel anestezi]] ve lokal anesteziklerde önce ince lifler bloke olur, bu nedenle ağrı duyusu motor işlevden önce kaybolur.&lt;ref&gt;Standring S (ed.), &#039;&#039;Gray&#039;s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice&#039;&#039;, 42. baskı, 2020.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Hasar biçimleri, iyileşme olasılığını belirlediği için sınıflandırılır. En hafif biçim, aksonun bütünlüğü korunurken iletimin geçici olarak durduğu nöropraksidir; yerel miyelin hasarına bağlıdır ve haftalar içinde tam düzelir. Aksonotmezde akson kesintiye uğrar ancak bağ dokusu kılıflar korunmuştur; distal segmentte Wallerian dejenerasyon gelişir, ardından akson kılıf içinde günde birkaç milimetre hızla yeniden büyür ve iyileşme aylar sürer. Nörotmezde ise sinir tümüyle ayrılmıştır; cerrahi onarım olmadan anlamlı iyileşme beklenmez.<br /> <br /> Klinik tablolar tutulum örüntüsüne göre adlandırılır. Tek bir sinirin tutulduğu mononöropatiler çoğunlukla basıya bağlıdır; [[karpal tünel sendromu]], ulnar sinirin dirsekte sıkışması ve peroneal sinirin fibula başında basısı sık örneklerdir. Birden çok sinirin ayrı ayrı ve asimetrik tutulduğu mononöritis multipleks, sistemik vaskülitleri ve diyabeti düşündürür. Simetrik, distal ve &quot;eldiven-çorap&quot; dağılımında ilerleyen [[polinöropati]]lerin en sık nedeni [[diabetes mellitus]]tur; alkol, B12 vitamini eksikliği, böbrek yetmezliği, [[hipotiroidi]], ilaçlar ve kalıtsal hastalıklar diğer nedenlerdir. Akut ve yaygın tutulumda [[Guillain-Barré sendromu]] öncelikle düşünülmelidir.<br /> <br /> Değerlendirmede muayene örüntüsü belirleyicidir: hangi kaslarda güçsüzlük olduğu, duyu kaybının dağılımı ve reflekslerin durumu, lezyonun kök, pleksus ya da tek sinir düzeyinde olduğunu ayırt etmeye yarar. [[Sinir iletim çalışması]] ve [[elektromiyografi]] hasarın tipini (miyelin mi akson mu), düzeyini ve ağırlığını gösterir; ancak akut hasarda bulguların yerleşmesi için birkaç hafta geçmesi gerektiğinden zamanlama önemlidir. Ultrason ve [[manyetik rezonans görüntüleme]] yapısal lezyonları ortaya koyar.<br /> <br /> Yoğun bakım ve ameliyat çevresi dönemde periferik sinir hasarı, önemli ve önlenebilir bir sorundur. Uygunsuz pozisyon, yetersiz yastıklama, uzun süreli hareketsizlik, turnike kullanımı ve ödem bası nöropatilerine yol açar; en sık etkilenen sinirler ulnar sinir ve brakiyal pleksustur. Kritik hastalıkta gelişen [[polinöropati]], [[yoğun bakım kazanılmış güçsüzlüğü]]nün akson bileşenini oluşturur. Rejyonal blok uygulamalarında ise iğne travması, sinir içi enjeksiyon ve lokal anestezik toksisitesi hasar kaynağıdır; ultrason kılavuzluğu ve enjeksiyon basıncının izlenmesi riski azaltır.&lt;ref&gt;Ropper AH ve ark., &#039;&#039;Adams and Victor&#039;s Principles of Neurology&#039;&#039;, 12. baskı, 2023.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Klinik tuzakların başında, ameliyat sonrası ortaya çıkan güçsüzlüğün doğrudan rejyonal bloğa bağlanması gelir; pozisyon, turnike ve cerrahi travma da değerlendirilmelidir. Bir diğeri, tuzak nöropatilerinde altta yatan sistemik nedenlerin — diyabet, hipotiroidi, amiloidoz — araştırılmamasıdır. Ayrıca ilerleyici ve asimetrik tutulumda vaskülitin akla getirilmemesi, tedavi edilebilir bir hastalığın gecikmesine yol açar.<br /> <br /> == Eş anlamlılar ==<br /> * Çevresel sinir<br /> * Nervus periphericus<br /> <br /> == İlgili terimler ==<br /> * [[Akson]]<br /> * [[Miyelin]]<br /> * [[Pleksopati]]<br /> * [[Denervasyon]]<br /> * [[Nöropatik ağrı]]<br /> <br /> == Kaynaklar ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Terim|alan=Anatomi}}</div>

Serkan