https://drsozluk.com/index.php?action=history&feed=atom&title=Tiroit_beziTiroit bezi - Revizyon geçmişi2026-09-12T05:46:21ZViki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi.MediaWiki 1.46.0https://drsozluk.com/index.php?title=Tiroit_bezi&diff=1102&oldid=prevSerkan: Bot: yeni madde2026-08-26T15:29:40Z<p>Bot: yeni madde</p>
<p><b>Yeni sayfa</b></p><div>'''Tiroit bezi''' (İng. ''thyroid gland''; Lat. ''glandula thyroidea''), boyunun ön bölümünde yer alan ve metabolizmayı düzenleyen hormonları salgılayan endokrin bezdir.<br />
<br />
== Etimoloji ==<br />
Yunanca kalkan biçimli anlamındaki ''thyreoeides'' sözcüğünden gelir; komşu tiroit kıkırdağının biçimine gönderme yapar.<br />
<br />
== Klinik bağlam ==<br />
Bez, soluk borusunun önünde iki lobdan ve bunları birleştiren isthmustan oluşur; yutkunmayla birlikte yukarı hareket etmesi, boyun kitlelerinin ayırıcı tanısında kullanılan pratik bir bulgudur. Folikül hücreleri T4 ve T3 hormonlarını, parafoliküler hücreler ise kalsitonini üretir. Hormon sentezi için iyot gereklidir; iyot bezde etkin biçimde yoğunlaştırılır. Bu özellik, radyoaktif iyotla tanı ve tedavinin temelini oluşturur.<ref>Hall JE, Hall ME, ''Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology'', 14. baskı, 2020.</ref><br />
<br />
Salgı, hipotalamus-hipofiz-tiroit ekseniyle düzenlenir; [[TSH]] bezi uyarır ve dolaşımdaki hormonlar hipofizi baskılar. Bez ağırlıklı olarak T4 salgılar; etkin biçim olan T3'e dönüşüm büyük ölçüde çevresel dokularda gerçekleşir. Bu nedenle tek başına T4 replasmanı çoğu hastada yeterlidir.<br />
<br />
Hormonlar neredeyse tüm dokularda bazal metabolizmayı, ısı üretimini, kalp hızını ve kasılma gücünü, sindirim hareketlerini ve merkezî sinir sistemi işlevlerini etkiler. Ayrıca bebeklikte beyin gelişimi için zorunludur; bu nedenle yenidoğan tiroit taraması, önlenebilir zihinsel engelliliğin ortadan kaldırılmasını sağlayan en başarılı programlardandır.<br />
<br />
Cerrahi açıdan iki komşuluk belirleyicidir. Rekürren laringeal sinir, bezin arkasından geçer; yaralanması ses kısıklığına, iki taraflı yaralanma ise havayolu tıkanıklığına yol açar. Paratiroit bezleri bezin arka yüzünde yer alır; zedelenmeleri ameliyat sonrası [[hipokalsemi]]ye neden olur. Bu nedenle tiroit cerrahisi sonrası ses ve kalsiyum izlemi standarttır.<br />
<br />
Ameliyat sonrası boyunda hızla büyüyen hematom, havayolunu tıkayabilen bir acildir; gecikme ölümcül olabileceğinden yatak başında dikişlerin açılması gerekebilir.<br />
<br />
Bezin büyümesi [[guatr]] olarak adlandırılır; işlev normal, artmış ya da azalmış olabilir. Büyük guatrlar soluk borusunu iterek ya da daraltarak entübasyonu güçleştirir; ameliyat öncesi havayolu değerlendirmesi ve görüntülemenin incelenmesi gerekir. Uzun süreli basıya bağlı trakeomalazi, ekstübasyon sonrası havayolu kollapsına yol açabilir.<br />
<br />
Nodüller toplumda sıktır ve çoğunluğu iyi huyludur. Değerlendirmede TSH ölçümü ve ultrasonografi ilk basamaktır; kuşkulu özellikler ve boyut ölçütlerine göre ince iğne biyopsisi yapılır. TSH baskılıysa sintigrafi çekilir; sıcak nodüllerde kanser olasılığı çok düşüktür ve biyopsi gerekmez. Bu sıralamanın gözetilmemesi gereksiz biyopsilere yol açar.<br />
<br />
Görüntülemede önemli bir uyarı, iyotlu kontrast madde kullanımıdır: özerk çalışan doku bulunan hastalarda hipertiroidiyi tetikleyebilir ve radyoaktif iyot uygulamasını haftalarca engeller. Bu nedenle planlanan tetkik ve tedavilerin sıralaması önemlidir. Amiodaron da hem hipotiroidi hem hipertiroidi yapabilir.<br />
<br />
İşlev bozuklukları [[hipotiroidi]] ve [[hipertiroidi]] başlıkları altında incelenir; otoimmün hastalıklar — Hashimoto tiroiditi ve [[Graves hastalığı]] — en sık nedenlerdir.<br />
<br />
Kritik hastada ötiroid hasta sendromu görülür: ağır hastalıkta hormon düzeyleri değişir ancak gerçek bir tiroit hastalığı yoktur. Bu nedenle yoğun bakımda rutin tarama önerilmez ve sonuçlar klinik bağlamda yorumlanmalıdır.<br />
<br />
== Eş anlamlılar ==<br />
* Kalkan bezi<br />
* Glandula thyroidea<br />
<br />
== İlgili terimler ==<br />
* [[TSH]]<br />
* [[Hipotiroidi]]<br />
* [[Hipertiroidi]]<br />
* [[Guatr]]<br />
* [[Levotiroksin]]<br />
<br />
== Kaynaklar ==<br />
<references/><br />
<br />
{{Terim|alan=Anatomi}}</div>Serkan