Ülser

Ülser (İng. ulcer; Lat. ulcus yara), deri ya da mukoza bütünlüğünün bozulmasıyla oluşan, alttaki dokunun açığa çıktığı yara alanıdır.

Etimoloji

Latince ulcus (yara) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Erozyondan derinliğiyle ayrılır; erozyon yalnızca yüzeyel katmanı ilgilendirir ve iz bırakmadan iyileşir, ülser ise daha derindir. Klinik değerlendirmede yerleşim yeri, kenar özellikleri, taban görünümü, çevre deri ve ağrı varlığı birlikte incelenir; bu özellikler nedeni büyük ölçüde belirler. Bacak ülserlerinde bu ayrım örneklendirilebilir: toplardamar kaynaklı olanlar iç malleol çevresinde, yüzeyel ve ağrısı görece azdır; atardamar kaynaklı olanlar uç bölgelerde, keskin sınırlı ve çok ağrılıdır.

Diyabetik ayak ülserleri ayrı bir grup oluşturur ve duyu kaybı nedeniyle ağrısızdır; bu ağrısızlık, hastanın yarayı geç fark etmesine ve enfeksiyonun ilerlemesine yol açar. Basınç yaraları ise kemik çıkıntılar üzerinde gelişir ve hareketsizlikle ilişkilidir. Bu üç grubun ayrılması tedaviyi belirler; toplardamar kaynaklı ülserde bası tedavisi temel yaklaşımken, atardamar hastalığında bası uygulanması doku kaybına yol açar. Bu nedenle bası tedavisi öncesi ayak nabızları ve ayak bileği kol basınç indeksi değerlendirilmelidir.

Mukoza ülserlerinde ise kanser ayrımı önceliklidir. Üç haftadan uzun süren, iyileşme belirtisi göstermeyen, tabanı ya da kenarları sertleşmiş ve çoğu kez ağrısız olan tek ülser, aksi kanıtlanana dek kötü huylu kabul edilmeli ve biyopsi yapılmalıdır. Ağrısızlık yanıltıcıdır ve hastanın geç başvurmasının başlıca nedenidir. Yineleyen ağız ülserlerinde ise Behçet hastalığı, çölyak hastalığı, iltihabi bağırsak hastalığı ve vitamin eksiklikleri araştırılmalıdır.

Peptik ülserde neden büyük ölçüde Helicobacter pylori enfeksiyonu ve steroid dışı iltihap gidericilerdir; asit salgısı bu zeminde hasarı derinleştirir. Klinik açıdan önemli bir tuzak, ağrı kesicilerin ülser belirtilerini maskelemesi ve ilk bulgunun doğrudan kanama olabilmesidir. Tüm ülser türlerinde iyileşmeyi bozan etkenler ortaktır: kötü kanlanma, enfeksiyon, beslenme yetersizliği, sigara, denetimsiz diyabet ve kortikosteroid kullanımı. Bu etkenler düzeltilmeden yerel tedaviler kalıcı sonuç vermez.

Eş anlamlılar

• Yara

İlgili terimler

• Peptik ülser
• Ağız ülseri
• Diyabetik ayak
• Basınç yarası
• Yara bakımı