Allopurinol
Allopurinol (İng. allopurinol), ksantin oksidaz enzimini engelleyerek ürik asit üretimini azaltan ve gut hastalığında kullanılan ilaçtır.
Etimoloji
Yapısındaki pürin benzeri halkaya ve izomer anlamındaki allo- önekine gönderme yapan uluslararası ortak addır.
Klinik bağlam
İlaç, pürin yıkımının son basamağını katalizleyen ksantin oksidazı engeller; böylece hipoksantin ve ksantinin ürik aside dönüşmesi durur ve kandaki ürik asit düzeyi düşer.[1] Biriken ara ürünler daha çözünür olduğundan idrarla kolayca atılır. Bu düzenek, ilacın hem aşırı üretim hem de yetersiz atılım nedeniyle ürik asidi yüksek olan hastalarda kullanılabilmesini sağlar.
Uygulamanın en kritik kuralı, tedavinin akut gut atağı sırasında başlanmamasıdır; ürik asit düzeyindeki ani değişiklik eklemdeki kristal dengesini bozarak atağı uzatır ya da yeni atak tetikler. Bu nedenle ilaç, atak geçtikten sonra başlanır. İkinci kural, başlangıç döneminde atak önleyici tedavinin birlikte verilmesidir; kolşisin ya da düşük doz iltihap giderici, ilk aylarda görülen alevlenmeleri belirgin biçimde azaltır. Bu iki kuralın bilinmemesi, hastanın ilacı yararsız sanarak bırakmasına yol açar.
Tedavi hedefe göre yürütülür; doz, belirtilere göre değil ürik asit düzeyine göre ayarlanır ve belirlenen hedef değere ulaşılana dek kademeli olarak artırılır. Düşük dozda bırakılan tedavi, hastalığın ilerlemesini durdurmaz. Tedavi ömür boyudur; kesildiğinde düzey yeniden yükselir ve ataklar geri döner. Bu bilginin hastaya açıklanması, uyumun sağlanmasında belirleyicidir. Böbrek yetmezliğinde başlangıç dozu düşük tutulur ve titre edilerek artırılır.
En ciddi yan etki, ender görülen ancak ölümcül olabilen aşırı duyarlılık sendromudur; yaygın döküntü, ateş, karaciğer ve böbrek tutulumu ile eozinofili görülür. Riski artıran etkenler böbrek yetmezliği, yüksek başlangıç dozu ve belirli bir insan lökosit antijeni tipinin taşınmasıdır; bu tipin sık görüldüğü toplumlarda tedavi öncesi tarama önerilir. Herhangi bir döküntü ortaya çıktığında ilaç kesilmelidir. İlaç etkileşimleri de önemlidir: azatiyoprin ve merkaptopürin ile birlikte kullanıldığında bu ilaçların yıkımı engellenir ve ağır kemik iliği baskılanması gelişir; birlikte kullanım gerektiğinde doz belirgin biçimde azaltılır. Belirtisiz ürik asit yüksekliğinde rutin tedavi önerilmez.
Eş anlamlılar
- Ksantin oksidaz engelleyicisi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Firestein GS ve ark. (ed.), Firestein and Kelley's Textbook of Rheumatology, 11. baskı, 2021.