Konveksiyon

Konveksiyon (İng. convection; Lat. convehere birlikte taşımak), çözünmüş maddelerin sıvı akımıyla sürüklenerek taşınmasıdır.

Etimoloji

Latince convehere (birlikte taşımak) sözcüğünden türetilmiştir.

Süreç, difüzyondan temel bir noktada ayrılır; itici güç yoğunluk farkı değil basınç farkıdır.^[1]

Sıvı zardan geçerken, içinde çözünmüş maddeleri de birlikte sürükler; buna sürüklenme etkisi denir.

Bu düzenek, madde boyutundan görece bağımsızdır.

Bu bağımsızlık, klinik açıdan belirleyici bir sonuç doğurur.

Difüzyon, küçük moleküllerde son derece etkilidir; ancak molekül büyüdükçe verimi hızla düşer.

Konveksiyonda ise orta büyüklükteki moleküller de etkin biçimde uzaklaştırılır.

Bu ayrım, böbrek destek tedavilerinin seçiminde temel ölçüttür.

Üre, kreatinin ve potasyum gibi küçük moleküller difüzyonla iyi temizlenir.

Buna karşın iltihabi ileticiler ve beta-2 mikroglobulin gibi orta moleküller konveksiyon gerektirir.

Bu nedenle hemofiltrasyon ve hemodiyafiltrasyon yöntemleri geliştirilmiştir.

Hemodiyalizde baskın ilke difüzyondur; hemofiltrasyonda ise konveksiyondur.

Karma yöntemlerde iki ilke birlikte kullanılır.

Konveksiyon uygulamasında büyük hacimde sıvı süzülür; bu sıvının yerine konması zorunludur.

Yerine konan sıvıya replasman sıvısı denir ve filtre öncesi ya da sonrası verilebilir.

Filtre öncesi verilmesi, kan koyulaşmasını azaltır ve pıhtılaşmayı önler.

Filtre sonrası verilmesi ise temizleme verimini artırır.

Bu tercih, filtre ömrü ile verim arasındaki dengeye dayanır.

Süzülen sıvı hacminin kan akımına oranı, filtrasyon fraksiyonu olarak adlandırılır.

Bu oranın yüksek olması, filtre içinde kanın aşırı koyulaşmasına ve pıhtılaşmaya yol açar.

Bu nedenle belirli bir sınırın altında tutulması önerilir; bu ayrıntı devre pıhtılaşmasını önler.

Konveksiyonun sepsiste iltihabi ileticileri temizleyerek yarar sağlayacağı öne sürülmüştür.

Ancak yüksek hacimli uygulamaların sağkalımı iyileştirdiği gösterilememiştir.

Bu bulgu, kuramsal üstünlüğün klinik yarara dönüşmediği önemli bir örnektir.

Aynı ilke, akciğerlerde sıvı hareketini ve dokularda ödem oluşumunu da açıklar.

↑ Yu ASL, Chertow GM ve ark. (ed.), Brenner and Rector's The Kidney, 11. baskı, 2020.