Mikrovasküler
Mikrovasküler (İng. microvascular), küçük çaplı damarları ilgilendiren durumları anlatan sıfattır.
Etimoloji
Yunanca mikros (küçük) ön eki ile Latince vasculum (küçük damar) sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Terim en sık diyabet komplikasyonlarının sınıflandırılmasında kullanılır ve makrovasküler karşıtı olarak tanımlanır.[1]
Bu grubun üç temel bileşeni diyabetik retinopati, diyabetik nefropati ve diyabetik nöropatidir.
Hasarın temelinde, uzun süreli yüksek kan şekerinin küçük damar duvarında yol açtığı değişiklikler bulunur.
Bu değişiklikler arasında bazal membran kalınlaşması, ileri glikasyon son ürünlerinin birikmesi, poliol yolunun etkinleşmesi ve oksidatif zorlanma sayılır.
Sonuçta damar geçirgenliği artar, tıkanıklıklar oluşur ve doku oksijensiz kalır.
Oksijensizlik, yeni damar oluşumunu uyarır; bu yanıt onarıcı değil zararlıdır.
Nitekim retinada oluşan yeni damarlar kırılgandır ve kanamaya yol açar; bu düzenek, ileri retinopatideki görme kaybını açıklar.
Bu grubun en önemli özelliği, kan şekerinin sıkı denetimiyle belirgin biçimde önlenebilmesidir.
Bu ilişki, büyük klinik çalışmalarla tutarlı biçimde gösterilmiştir ve makrovasküler komplikasyonlardan ayrılan en kritik noktadır.
Ayrıca metabolik bellek kavramı önemlidir: erken dönemdeki iyi denetim, yıllar sonrasında da koruyucu etki gösterir.
Bu bulgu, tanı sonrası ilk yılların değerini ortaya koyar.
Tarama, bu komplikasyonların yönetiminde belirleyicidir; hepsi uzun süre belirtisiz seyreder.
Retinopati için düzenli göz dibi incelemesi, nefropati için idrarda albümin ölçümü, nöropati için ayak muayenesi ve duyu testi yapılır.
Bu taramaların ihmal edilmesi, önlenebilir körlük, diyaliz gereksinimi ve uzuv kaybının başlıca nedenidir.
Tip 2 diyabette komplikasyonlar tanı anında bulunabilir; bu nedenle tarama tanıyla birlikte başlar.
Tip 1 diyabette ise belirli bir süre sonra başlatılır; bu fark, hastalıkların başlangıç biçimlerinden kaynaklanır.
Tansiyon denetimi, özellikle böbrek ve göz tutulumunda şeker denetimi kadar önemlidir.
Renin-anjiyotensin sistemini engelleyen ilaçlar, böbrek koruyucu etki gösterir.
Terim diyabet dışında da kullanılır; kalpte, koroner damarlarda darlık olmaksızın göğüs ağrısına yol açan mikrovasküler hastalık tanımlanmıştır.
Bu tablo kadınlarda daha sıktır ve anjiyografi normal bulunduğu için sıklıkla göz ardı edilir.
Trombotik mikroanjiyopatiler ise küçük damarlarda pıhtı oluşumuyla seyreden ayrı bir hastalık grubudur.
Eş anlamlılar
- Küçük damar tutulumu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Melmed S ve ark. (ed.), Williams Textbook of Endocrinology, 14. baskı, 2020.