Travmatik ampütasyon

Travmatik ampütasyon (İng. traumatic amputation), bir uzvun ya da uzuv bölümünün yaralanma sonucu vücuttan ayrılmasıdır.

Etimoloji

Yunanca trauma (yara) sözcüğü ile amputasyon teriminin birleşiminden türetilmiştir.

Klinik bağlam

En sık iş kazaları, tarım makineleri, trafik kazaları ve patlamalar sonucu görülür. Yaralanmanın niteliği, yeniden takılma olasılığını doğrudan belirler: keskin ve temiz kesilerde doku hasarı sınırlıdır ve replantasyon şansı yüksektir; ezilme ve kopma tarzı yaralanmalarda ise damar ve sinirler geniş bir alanda zedelendiğinden bu şans belirgin biçimde azalır. Bu ayrım, hastanın nereye ve ne kadar hızlı yönlendirileceğini belirler.

Acil yaklaşımın ilk basamağı yaşamın korunmasıdır; uzuv değil hasta önceliklidir. Kanama denetiminde ilk adım doğrudan bası ve baskılı sargıdır; denetlenemeyen kanamada turnike uygulaması yaşam kurtarıcıdır ve uygulandığı saat kaydedilmelidir. Turnikeden kaçınma eğilimi, geçmişte yaygın olan bir yanlıştır; günümüzde uygun endikasyonda ve doğru uygulandığında güvenli kabul edilir. Ayrılan uzvun uzun süre iskemide kalması, kas dokusunun ölümüne ve yeniden takıldığında sistemik dolaşıma toksik maddelerin karışmasına yol açar.

Kopan parçanın taşınma biçimi, sonucu doğrudan etkiler ve sık yapılan hataların kaynağıdır. Parça temiz suyla nazikçe yıkanır, nemli ve steril bir beze sarılır, su geçirmez bir torbaya konur ve buz ile suyun karışımı içinde soğuk tutularak taşınır. Doğrudan buzla temas ettirilmesi donma hasarına, suya batırılması ise doku şişmesine yol açar; her iki hata da yeniden takılma olasılığını ortadan kaldırır. Parça bulunamasa bile hasta gecikmeden merkeze yönlendirilmelidir; ayrıca güdükten alınacak doku, ileri onarımda kullanılabilir.

Hastanede yaklaşım, kanama denetimi, sıvı desteği, ağrı yönetimi, geniş etkili antibiyotik ve tetanoz bağışıklığının değerlendirilmesini kapsar. Replantasyon kararı, yaralanmanın niteliği, iskemi süresi, hastanın yaşı, meslek ve işlevsel beklentileri göz önüne alınarak verilir; başparmak ve çocuklardaki uzuvlar için bu karar daha girişken biçimde alınır. Yeniden takılan uzuvda kompartman sendromu ve reperfüzyon hasarı yakından izlenmelidir. Uzun dönemde hayalet uzuv ağrısı, rehabilitasyon gereksinimi ve travma sonrası stres bozukluğu bakımın parçası olarak ele alınır.

Eş anlamlılar

• Travmatik uzuv kaybı

İlgili terimler

• Amputasyon
• Replantasyon
• Turnike
• Kompartman sendromu
• Nöropatik ağrı