Ürik asit
Ürik asit (İng. uric acid), pürin metabolizmasının son ürünü olan ve kanda çözünürlüğü düşük olan bileşiktir.
Etimoloji
Yunanca ouron (idrar) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
İnsanda, çoğu memeliden farklı olarak ürik asidi daha çözünür bir maddeye çeviren ürikaz enzimi bulunmaz; bu evrimsel eksiklik, gut hastalığının insana özgü olmasının nedenidir.[1] Düzeyin yükselmesi iki yolla olur: üretimin artması ya da böbrekten atılımın azalması. Olguların büyük çoğunluğunda sorun atılım yetersizliğidir; bu nedenle böbrek işlevleri ve idrar söktürücü kullanımı değerlendirilmelidir.
Çözünürlük sınırının aşılması, monosodyum ürat kristallerinin dokularda birikmesine yol açar. Kristaller iltihabi yanıtı tetikler ve akut gut atağı ortaya çıkar; tipik olarak gece başlayan, ayak başparmağının ilk ekleminde şiddetli ağrı, kızarıklık ve dokunmaya duyarlılıkla seyreder. Çözünürlük soğukta azaldığından uç eklemler daha çok etkilenir. Tanı, eklem sıvısında iğnemsi ve negatif çift kırıcılık gösteren kristallerin görülmesiyle kesinleşir.
Klinik açıdan en önemli tuzak, atak sırasında ölçülen düzeyin normal ya da düşük bulunabilmesidir; bu durum tanıyı dışlamaz. Bu nedenle akut atakta ölçüm tanısal değer taşımaz ve değerlendirme atak sonrasına bırakılmalıdır. İkinci tuzak, belirtisiz yüksekliğin tedavi edilmesidir; bu grupta rutin ilaç tedavisi önerilmez, çünkü çoğu kişide hastalık gelişmez.
Düşürücü tedavinin ilkeleri bellidir. Tedavi akut atak sırasında başlanmaz; düzeydeki ani değişiklik atağı uzatır ya da yeni atak tetikler. Başlangıç döneminde kolşisin gibi atak önleyici tedavi eklenmelidir. Doz, belirtilere göre değil hedef ürik asit düzeyine göre ayarlanır ve tedavi ömür boyu sürer; kesildiğinde düzey yeniden yükselir. Yüksek düzey ayrıca böbrek taşına ve kronik böbrek hastalığına katkıda bulunur. Kanser tedavisinde hücre yıkımına bağlı ani yükselme, tümör lizis sendromunun bileşenidir ve önleyici tedavi gerektirir.
Eş anlamlılar
- Ürat
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Firestein GS ve ark. (ed.), Firestein and Kelley's Textbook of Rheumatology, 11. baskı, 2021.