Üriner obstrüksiyon sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Üriner obstrüksiyon
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Üriner obstrüksiyon''' (İng. ''urinary tract obstruction''; Lat. ''urina'' "idrar" + ''obstruere'' "önünü tıkamak"), böbrek kalikslerinden üretra dış ağzına kadar herhangi bir düzeyde idrar akımının yapısal ya da işlevsel olarak engellenmesidir; [[hidronefroz]]un başlıca nedeni ve tedaviyle geri döndürülebilir böbrek yetmezliğinin en önemli örneklerinden biridir.

== Etimoloji ==
Latince ''urina'' (idrar; Yun. ''ouron'' ile akraba) sözcüğünden türeyen ''üriner'' ile ''ob'' "karşı, önüne" ve ''struere'' "yığmak" sözcüklerinden oluşan ''obstruere'' (önünü kapamak) fiilinden türeyen ''obstructio'' sözcüklerinden oluşur.

== Klinik bağlam ==
Sınıflama düzeye (üst sistem: kaliks, pelvis, üreter; alt sistem: mesane çıkışı, üretra), süreye (akut-kronik), dereceye (parsiyel-komplet) ve tarafa (tek-iki taraflı) göre yapılır; klinik sonuçlar bu değişkenlerle belirlenir. Üst sistem nedenleri intraluminal (taş — akut tıkanmanın en sık nedeni —, pıhtı, papilla nekrozu), intramural (üreteropelvik bileşke darlığı, üreter darlığı ve tümörleri) ve dış bası (pelvik ve retroperitoneal maligniteler, lenfadenopati, retroperitoneal fibrozis, gebe uterus); alt sistem nedenleri ise benign prostat hiperplazisi (yaşlı erkekte en sık neden), prostat kanseri, üretra darlığı, mesane boynu obstrüksiyonu, pelvik organ prolapsusu ve nörojen mesane ile antikolinerjik-opioid etkisi gibi işlevsel bozukluklardır.<ref>Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), ''Harrison's Principles of Internal Medicine'', 21. baskı, McGraw Hill, 2022.</ref> Patofizyolojide tıkanma sonrası tübüler basınç artışı glomerüler filtrasyonu düşürür; renal kan akımı geçici artışın ardından vazokonstriksiyonla azalır ve süregen tıkanma interstisyel fibrozis ile kalıcı nefron kaybına ilerler; işlevin geri dönüşü tıkanmanın süresiyle ters orantılıdır ve haftalar içinde giderilen tıkanmada büyük ölçüde mümkünken aylar süren tam tıkanmada kayıp kalıcıdır. Klinik tablo düzeye ve hıza göre değişir: akut üreter tıkanması [[renal kolik]]le, mesane çıkış obstrüksiyonu işeme yakınmaları, taşma inkontinansı ve glob vezikale ile belirir; kronik parsiyel tıkanma sinsi böbrek işlev kaybı, tekrarlayan enfeksiyon, poliüri (tübüler konsantrasyon kusuru) ve hiperkalemik distal renal tübüler asidozla seyredebilir; iki taraflı tam tıkanma ya da soliter böbrekte tıkanma anüri ve postrenal [[akut böbrek hasarı]]nın başlıca nedenidir ve akut böbrek hasarının her değerlendirmesinde obstrüksiyonun dışlanması standart basamaktır.<ref>Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Acute Kidney Injury Work Group, ''KDIGO Clinical Practice Guideline for Acute Kidney Injury'', Kidney International Supplements, 2012.</ref> Tanıda ultrasonografi ilk basamaktır (hidronefroz, mesane hacmi ve işeme sonrası rezidü); kontrastsız BT taş ve düzeyi, BT-MR ürografi anatomiyi, diüretikli renogram işlevsel tıkanmayı değerlendirir. Yönetimin ilkesi tıkanmanın düzeye uygun yöntemle boşaltılmasıdır: alt sistemde üretral ya da suprapubik kateter; üst sistemde retrograd üreteral stent ya da perkütan nefrostomi; enfekte tıkalı sistem ([[sepsis]] riski), oligoanürik böbrek hasarı ve dirençli ağrı acil dekompresyon endikasyonlarıdır, kesin tedavi altta yatan nedene yöneliktir. İki taraflı kronik tıkanmanın giderilmesinden sonra gelişen postobstrüktif diürez, uygun sıvı-elektrolit replasmanı gerektiren özel bir izlem dönemidir.<ref>Türk C, Petřík A, Sarica K ve ark., ''EAU Guidelines on Diagnosis and Conservative Management of Urolithiasis'', European Urology, 2016.</ref>

== Eş anlamlılar ==
* Obstrüktif üropati (böbrek işlev bozukluğu eşlik ettiğinde)
* İdrar yolu tıkanıklığı
* Mesane çıkış obstrüksiyonu (alt sistem formu için)

== İlgili terimler ==
* [[Hidronefroz]]
* [[Renal kolik]]
* [[Nefrolitiazis]]
* [[Akut böbrek hasarı]]
* [[Benign prostat hiperplazisi]]
* [[Perkütan nefrostomi]]

== Kaynaklar ==
<references/>
{{Terim|alan=Nefroloji}}