Üriner obstrüksiyon
Üriner obstrüksiyon (İng. urinary tract obstruction; Lat. urina "idrar" + obstruere "önünü tıkamak"), böbrek kalikslerinden üretra dış ağzına kadar herhangi bir düzeyde idrar akımının yapısal ya da işlevsel olarak engellenmesidir; hidronefrozun başlıca nedeni ve tedaviyle geri döndürülebilir böbrek yetmezliğinin en önemli örneklerinden biridir.
Etimoloji
Latince urina (idrar; Yun. ouron ile akraba) sözcüğünden türeyen üriner ile ob "karşı, önüne" ve struere "yığmak" sözcüklerinden oluşan obstruere (önünü kapamak) fiilinden türeyen obstructio sözcüklerinden oluşur.
Klinik bağlam
Sınıflama düzeye (üst sistem: kaliks, pelvis, üreter; alt sistem: mesane çıkışı, üretra), süreye (akut-kronik), dereceye (parsiyel-komplet) ve tarafa (tek-iki taraflı) göre yapılır; klinik sonuçlar bu değişkenlerle belirlenir. Üst sistem nedenleri intraluminal (taş — akut tıkanmanın en sık nedeni —, pıhtı, papilla nekrozu), intramural (üreteropelvik bileşke darlığı, üreter darlığı ve tümörleri) ve dış bası (pelvik ve retroperitoneal maligniteler, lenfadenopati, retroperitoneal fibrozis, gebe uterus); alt sistem nedenleri ise benign prostat hiperplazisi (yaşlı erkekte en sık neden), prostat kanseri, üretra darlığı, mesane boynu obstrüksiyonu, pelvik organ prolapsusu ve nörojen mesane ile antikolinerjik-opioid etkisi gibi işlevsel bozukluklardır.[1] Patofizyolojide tıkanma sonrası tübüler basınç artışı glomerüler filtrasyonu düşürür; renal kan akımı geçici artışın ardından vazokonstriksiyonla azalır ve süregen tıkanma interstisyel fibrozis ile kalıcı nefron kaybına ilerler; işlevin geri dönüşü tıkanmanın süresiyle ters orantılıdır ve haftalar içinde giderilen tıkanmada büyük ölçüde mümkünken aylar süren tam tıkanmada kayıp kalıcıdır. Klinik tablo düzeye ve hıza göre değişir: akut üreter tıkanması renal kolikle, mesane çıkış obstrüksiyonu işeme yakınmaları, taşma inkontinansı ve glob vezikale ile belirir; kronik parsiyel tıkanma sinsi böbrek işlev kaybı, tekrarlayan enfeksiyon, poliüri (tübüler konsantrasyon kusuru) ve hiperkalemik distal renal tübüler asidozla seyredebilir; iki taraflı tam tıkanma ya da soliter böbrekte tıkanma anüri ve postrenal akut böbrek hasarının başlıca nedenidir ve akut böbrek hasarının her değerlendirmesinde obstrüksiyonun dışlanması standart basamaktır.[2] Tanıda ultrasonografi ilk basamaktır (hidronefroz, mesane hacmi ve işeme sonrası rezidü); kontrastsız BT taş ve düzeyi, BT-MR ürografi anatomiyi, diüretikli renogram işlevsel tıkanmayı değerlendirir. Yönetimin ilkesi tıkanmanın düzeye uygun yöntemle boşaltılmasıdır: alt sistemde üretral ya da suprapubik kateter; üst sistemde retrograd üreteral stent ya da perkütan nefrostomi; enfekte tıkalı sistem (sepsis riski), oligoanürik böbrek hasarı ve dirençli ağrı acil dekompresyon endikasyonlarıdır, kesin tedavi altta yatan nedene yöneliktir. İki taraflı kronik tıkanmanın giderilmesinden sonra gelişen postobstrüktif diürez, uygun sıvı-elektrolit replasmanı gerektiren özel bir izlem dönemidir.[3]
Eş anlamlılar
- Obstrüktif üropati (böbrek işlev bozukluğu eşlik ettiğinde)
- İdrar yolu tıkanıklığı
- Mesane çıkış obstrüksiyonu (alt sistem formu için)
İlgili terimler
- Hidronefroz
- Renal kolik
- Nefrolitiazis
- Akut böbrek hasarı
- Benign prostat hiperplazisi
- Perkütan nefrostomi
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Acute Kidney Injury Work Group, KDIGO Clinical Practice Guideline for Acute Kidney Injury, Kidney International Supplements, 2012.
- ↑ Türk C, Petřík A, Sarica K ve ark., EAU Guidelines on Diagnosis and Conservative Management of Urolithiasis, European Urology, 2016.