Hidronefroz

Hidronefroz (İng. hydronephrosis; Yun. hydōr "su" + nephros "böbrek"), idrar akımının engellenmesi ya da geri kaçışı sonucu böbrek pelvisi ve kalikslerin idrarla genişlemesidir; kendisi bir hastalık değil, altta yatan tıkanma ya da reflünün görüntüleme bulgusudur ve tedavi edilmediğinde ilerleyici böbrek hasarına yol açabilir.

Etimoloji

Yunanca hydōr (su) ve nephros (böbrek) sözcüklerinden türetilmiştir; sözcük anlamıyla "böbrekte su birikmesi" demektir. Üreterin eşlik eden genişlemesi hidroüreter olarak adlandırılır.

Klinik bağlam

Nedenler tıkanmanın düzeyine ve mekanizmasına göre gruplandırılır: intraluminal (taş — erişkinde akut hidronefrozun en sık nedeni —, kan pıhtısı, papilla nekrozu), intramural (üreteropelvik bileşke darlığı — çocuklukta en sık neden —, üreter darlığı ve tümörleri, üreterosel, mesane tümörü, nörojen mesane, posterior üretral valv) ve dış bası (prostat büyümesi — yaşlı erkekte iki taraflı hidronefrozun başlıca nedeni —, pelvik kitleler, gebe uterus, retroperitoneal fibrozis ve lenfadenopati); vezikoüreteral reflü, tıkanma olmaksızın hidronefroz yapan başlıca mekanizmadır ve gebelikte sağ ağırlıklı fizyolojik hidronefroz sık görülür.^[1] Patofizyolojide toplayıcı sistem basıncının yükselmesi glomerüler filtrasyonu düşürür; süregen tıkanma tübüler işlev bozukluğu, inflamasyon ve fibrozisle kalıcı parankim kaybına ilerler; hasarın geri dönüşümü tıkanmanın süresi, derecesi ve tek-iki taraflılığıyla belirlenir. Klinik tablo hıza bağlıdır: akut tıkanma renal kolik ile gürültülü seyrederken, kronik hidronefroz sinsi olabilir ve künt yan ağrısı, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu ya da rastlantısal görüntüleme bulgusuyla tanınır; iki taraflı tıkanma veya soliter böbrek tutulumu postrenal akut böbrek hasarının başlıca nedenidir ve tam anüri güçlü bir ipucudur. Tanıda ultrasonografi ilk basamak yöntemdir; pelvikaliksiyel genişlemeyi duyarlı biçimde gösterir ve derecelendirir, ancak akut erken dönemde ve dehidratasyonda yalancı negatif olabilir; kontrastsız BT taşı ve düzeyi gösterir, BT ürografi ile MR ürografi anatomik ayrıntı sağlar, diüretikli renogram (MAG3) işlevsel tıkanmanın ve bölünmüş böbrek işlevinin değerlendirilmesinde kullanılır; obstrüktif olmayan kaliektaziden ayrım klinik bağlamla yapılır.^[2] Yönetimin ilkesi tıkanmanın giderilmesidir ve aciliyet eşlik eden bulgularla belirlenir: enfekte tıkalı sistem (sepsis riski), oligoanürik böbrek hasarı, dirençli ağrı ve soliter böbrekte tıkanma acil dekompresyon gerektirir; üst sistem retrograd üreteral stent ya da perkütan nefrostomi ile, alt sistem mesane kateteriyle boşaltılır. Kesin tedavi nedene yöneliktir (taş tedavisi, üreteropelvik darlıkta piyeloplasti, prostat cerrahisi); iki taraflı kronik tıkanmanın giderilmesinden sonra gelişebilen postobstrüktif diürez, sıvı-elektrolit izlemi gerektiren özel bir dönemdir. Antenatal hidronefroz, gebelik ultrasonografisinin en sık saptadığı anomalilerdendir ve doğum sonrası derecelendirme ile izlem-girişim kararları yapılandırılmış protokollerle verilir.^[3]

Eş anlamlılar

Pelvikaliksiyel dilatasyon
Böbrek şişmesi (halk arasında kullanım)

İlgili terimler

Kaynaklar

↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
↑ Türk C, Petřík A, Sarica K ve ark., EAU Guidelines on Diagnosis and Conservative Management of Urolithiasis, European Urology, 2016.
↑ Nguyen HT, Herndon CDA, Cooper C ve ark., The Society for Fetal Urology consensus statement on the evaluation and management of antenatal hydronephrosis, Journal of Pediatric Urology, 2010.

[1] Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.

[2] Türk C, Petřík A, Sarica K ve ark., EAU Guidelines on Diagnosis and Conservative Management of Urolithiasis, European Urology, 2016.

[3] Nguyen HT, Herndon CDA, Cooper C ve ark., The Society for Fetal Urology consensus statement on the evaluation and management of antenatal hydronephrosis, Journal of Pediatric Urology, 2010.

[1]

[2]

[3]