Nefrolitiazis
Nefrolitiazis (İng. nephrolithiasis; Yun. nephros "böbrek" + lithos "taş"), idrarda çözünmüş maddelerin aşırı doygunluk sonucu kristalleşerek böbrek toplayıcı sisteminde taş oluşturmasıdır; sık görülen, yüksek nüks eğilimli bir hastalık olup taşın üriner sisteme düşmesi renal kolik tablosuna yol açar.
Etimoloji
Yunanca nephros (böbrek) ve lithos (taş) sözcüklerinden türetilmiştir; üriner sistemin herhangi bir düzeyindeki taşı ifade eden ürolitiazis daha kapsayıcı terimdir.
Klinik bağlam
Taşların yaklaşık %80'i kalsiyum oksalat ve kalsiyum fosfat taşlarıdır; diğerleri ürik asit (%10; asidik idrar ve metabolik sendromla ilişkili, radyolüsen), strüvit (%5–10; üreaz üreten bakterilerle enfeksiyon taşları, geyik boynuzu taşlarının başlıca nedeni) ve sistin (%1; kalıtsal sistinüri) taşlarıdır. Risk etmenleri düşük idrar hacmi, hiperkalsiüri (en sık metabolik bozukluk; hiperparatiroidi ve hiperkalsemi araştırılmalıdır), hiperoksalüri, hiperürikozüri, hipositratüri, distal renal tübüler asidoz, obezite, diyabet, inflamatuvar bağırsak hastalığı ve bariatrik cerrahi ile ailesel yatkınlıktır; yüksek sodyum ve hayvansal protein alımı taş oluşumunu kolaylaştırırken diyet kalsiyumunun kısıtlanması paradoksal olarak oksalat emilimini artırarak riski yükseltir.[1] Klinik tablo taşın yerleşimine bağlıdır: böbrek içi taşlar sıklıkla belirtisizken, üretere düşen taş ani başlayan, yan ağrısından kasığa yayılan, kıvrandırıcı renal kolik, bulantı-kusma ve hematüriye yol açar; tanıda kontrastsız bilgisayarlı tomografi en duyarlı yöntemdir, ultrasonografi gebelerde ve izlemde tercih edilir. Ateş ve enfeksiyon bulgularının eşlik ettiği tıkayıcı taş ürolojik acildir; tıkalı ve enfekte sistem sepsise ilerleyebilir ve antibiyotikle birlikte acil dekompresyon (üreteral stent ya da perkütan nefrostomi) gerektirir; iki taraflı tıkanma ya da soliter böbrekte taş postrenal akut böbrek hasarı nedenidir.[2] Akut yönetimde analjezi temeldir ve NSAİİ'ler opioidlerden üstündür; 10 mm'nin altındaki distal üreter taşlarında kendiliğinden düşme beklenebilir ve alfa blokerle medikal ekspulsif tedavi 5–10 mm taşlarda düşmeyi kolaylaştırır; düşmeyen, büyük ya da komplike taşlarda vücut dışı şok dalga litotripsisi, üreterorenoskopi ile lazer litotripsi ve büyük böbrek taşlarında perkütan nefrolitotomi seçenekleridir. Nüks önleme metabolik değerlendirmeye (serum kalsiyum, ürat, PTH; taş analizi; tekrarlayan olgularda 24 saatlik idrar) dayanır: günde 2,5 litreyi aşan idrar çıkışı sağlayacak sıvı alımı, sodyum ve hayvansal protein kısıtlaması, normal diyet kalsiyumu tüm taş türlerinde temel öneridir; hiperkalsiüride tiyazidler, hipositratüride potasyum sitrat, ürik asit taşlarında idrar alkalinizasyonu ve sistin taşlarında alkalinizasyon ile tiol bileşikleri kullanılır.[3]
Eş anlamlılar
- Böbrek taşı hastalığı
- Ürolitiazis (tüm üriner sistem taşları için kapsayıcı terim)
- Renal litiazis
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Türk C, Petřík A, Sarica K ve ark., EAU Guidelines on Diagnosis and Conservative Management of Urolithiasis, European Urology, 2016.
- ↑ Pearle MS, Goldfarb DS, Assimos DG ve ark., Medical Management of Kidney Stones: AUA Guideline, The Journal of Urology, 2014.