Hematüri
Hematüri (İng. hematuria; Yun. haima "kan" + ouron "idrar"), idrarda normalin üzerinde eritrosit bulunmasıdır; idrarın gözle görülür biçimde renk değiştirdiği makroskopik ve yalnızca mikroskopide saptanan mikroskopik (santrifüjlenmiş sedimentte büyük büyütme alanında ≥3 eritrosit) formlara ayrılır ve selim nedenlerden üriner sistem malignitesine uzanan geniş bir yelpazenin bulgusudur.
Etimoloji
Yunanca haima (kan) ve ouron (idrar) sözcüklerinden türetilmiştir; sözcük anlamıyla "kanlı idrar" demektir.
Klinik bağlam
Değerlendirmenin ilk basamağı gerçek hematürinin doğrulanmasıdır: çubuk testindeki "kan" pozitifliği eritrosit, serbest hemoglobin ve miyoglobini ayırt edemez; mikroskopide eritrosit görülmeksizin pozitiflik hemoliz ya da rabdomiyolizi düşündürür, pancar ve rifampisin gibi renk değiştiriciler ise psödohematüri yapar; menstrüasyon kontaminasyonu dışlanmalıdır. İkinci basamak kaynağın glomerüler-nonglomerüler ayrımıdır: dismorfik eritrositler (özellikle akantositler), eritrosit silendirleri ve eşlik eden proteinüri glomerüler kaynağı (IgA nefropatisi — makroskopik hematürinin sık glomerüler nedeni —, ince bazal membran hastalığı, Alport sendromu, glomerülonefritler) gösterir ve nefroloji değerlendirmesi gerektirir; izomorfik eritrositler ise ürolojik kaynağı düşündürür.[1] Nonglomerüler nedenler arasında idrar yolu enfeksiyonu (en sık geçici neden), nefrolitiazis, benign prostat hiperplazisi, üriner sistem tümörleri (mesane, böbrek, üst üriner sistem ürotelyal karsinomu), polikistik böbrek hastalığı, papilla nekrozu, travma, yakın zamanlı kateterizasyon ve ürolojik girişim, egzersiz hematürisi ile antikoagülasyon sayılır; antikoagülan kullanımı hematüriyi açıklamak için yeterli kabul edilmez ve bu hastalarda da altta yatan lezyon oranı benzer olduğundan tam değerlendirme yapılır. Ağrısız makroskopik hematüri, aksi kanıtlanana dek malignite bulgusu sayılır ve en güçlü araştırma endikasyonudur; ileri yaş, erkek cinsiyet, sigara (ürotelyal kanserin başlıca risk etmeni), mesleki aromatik amin maruziyeti, siklofosfamid ve pelvik radyoterapi öyküsü riski artırır.[2] Araştırma risk temellidir: makroskopik hematüride ve yüksek riskli mikroskopik hematüride sistoskopi ile üst üriner sistemin BT ürografiyle görüntülenmesi standarttır; düşük riskli mikroskopik hematüride paylaşılan kararla tekrar analiz ya da ultrasonografi ile sistoskopi seçenekleri sunulur; idrar sitolojisi rutin önerilmez, seçilmiş olgularda kullanılır. Glomerüler bulgular varlığında serolojik değerlendirme ve gerektiğinde böbrek biyopsisi yapılır. Masif hematüri ve pıhtı retansiyonu ürolojik acildir: üç yollu kateterle sürekli mesane irrigasyonu uygulanır, dirençli kanamada sistoskopik girişim gerekir; akut idrar retansiyonu pıhtıya bağlı gelişebilir. Negatif tam değerlendirme sonrası kalıcı mikroskopik hematüride periyodik izlem önerilir; çocukluk çağı mikroskopik hematürisi ise ağırlıklı olarak glomerüler ve selim nedenlerle ilişkilidir ve ayrı algoritmalarla izlenir.[3]
Eş anlamlılar
- İdrarda kan
- Makroskopik / mikroskopik hematüri (formlarına göre)
- Gros hematüri (makroskopik form için)
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Barocas DA, Boorjian SA, Alvarez RD ve ark., Microhematuria: AUA/SUFU Guideline, The Journal of Urology, 2020.
- ↑ Ingelfinger JR, Hematuria in Adults, New England Journal of Medicine, 2021.