İdrar analizi
İdrar analizi (İng. urinalysis; Lat. urina "idrar" + Yun. analysis "çözümleme"), idrar örneğinin fiziksel (görünüm, renk, dansite), kimyasal (çubuk testiyle pH, protein, glukoz, keton, kan, nitrit, lökosit esteraz, bilirubin, ürobilinojen) ve mikroskobik (hücreler, silendirler, kristaller, mikroorganizmalar) olarak incelenmesidir; böbrek ve üriner sistem hastalıklarının değerlendirilmesinde en temel, ucuz ve invazif olmayan laboratuvar testidir.
Etimoloji
Latince urina (idrar) ile Yunanca ana "yukarı, baştan sona" ve lyein "çözmek" fiilinden türeyen analysis (çözümleme) sözcüklerinden oluşur; idrarın gözle incelenmesi (üroskopi) antik çağdan beri hekimliğin simgesel uygulamalarındandır.
Klinik bağlam
Güvenilir sonuç için örnekleme tekniği belirleyicidir: orta akım idrarı standart yöntemdir, taze örnek 1–2 saat içinde çalışılmalı, bekleyecekse soğutulmalıdır; kontaminasyon (bol yassı epitel) yorumu geçersiz kılar. Fiziksel incelemede koyu renk dehidratasyonu, kırmızı-kahverengi renk hematüri, hemoglobinüri, miyoglobinüri (rabdomiyoliz) ya da ilaçları, köpüklenme proteinüri olasılığını düşündürür; dansite konsantrasyon yeteneğini yansıtır. Kimyasal çubukta protein başlıca albümini saptar (hafif zincirleri atlar; miyelomda yanıltıcı negatif olabilir), glukozüri hiperglisemide böbrek eşiğinin aşılmasını ya da SGLT2 inhibitörü kullanımını, keton diyabetik ketoasidoz ile açlığı, nitrit nitratı indirgeyen Enterobacterales varlığını, lökosit esteraz piyüriyi gösterir; "kan" pozitifliği eritrosit, serbest hemoglobin ve miyoglobini ayırt edemez ve mikroskopide eritrosit görülmeksizin pozitiflik hemoliz ya da rabdomiyolizin klasik ipucudur.[1] Mikroskopi analizin en bilgilendirici bölümüdür ve "böbreğin sıvı biyopsisi" olarak anılır: dismorfik eritrositler ve eritrosit silendirleri glomerüler hematüriyi (glomerülonefrit), lökosit silendirleri parankimal inflamasyonu (piyelonefrit, interstisyel nefrit), granüler ve "çamurlu kahverengi" silendirler akut tübüler hasarı (akut böbrek hasarının ayırıcı tanısında değerli), geniş mumsu silendirler kronik böbrek hastalığını, oval yağ cisimcikleri nefrotik sendromu düşündürür; hiyalin silendirler özgül değildir. Kristaller (kalsiyum oksalat, ürik asit, strüvit, sistin) nefrolitiazis değerlendirmesine katkı sağlar; etilen glikol zehirlenmesinde bol kalsiyum oksalat kristali tanısal ipucudur.[2] Klinik kullanım alanları idrar yolu enfeksiyonu değerlendirmesi (nitrit + lökosit esteraz kombinasyonu; kesin tanı kültürle), akut böbrek hasarı ve glomerüler hastalıkların ayırıcı tanısı, proteinürinin saptanması ve kronik böbrek hastalığı taraması (albüminüri izlemi için spot idrar albümin/kreatinin oranı çubuk testinden üstündür), metabolik ve toksikolojik değerlendirmelerdir. Yorumlamanın temel ilkesi, sonuçların tek başına değil klinik bağlam ve örnek kalitesiyle birlikte ele alınmasıdır; belirtisiz bireyde rutin tarama amacıyla idrar analizi önerilmez ve rastlantısal izole bulgular (asemptomatik bakteriüri gibi) gereksiz tedaviye yol açabilir.[3]
Eş anlamlılar
- Tam idrar tahlili (TİT)
- Tam idrar analizi
- Ürinaliz
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Fogazzi GB, Verdesca S, Garigali G, Urinalysis: Core Curriculum 2008, American Journal of Kidney Diseases, 2008.
- ↑ Simerville JA, Maxted WC, Pahira JJ, Urinalysis: A Comprehensive Review, American Family Physician, 2005.