İdrar kültürü
İdrar kültürü (İng. urine culture), idrar örneğinin uygun besiyerine ekilerek bakteri üremesinin gösterilmesi ve üreyen mikroorganizmanın tanımlanıp antibiyotik duyarlılığının belirlenmesidir. İdrar yolu enfeksiyonu tanısında doğrulayıcı incelemedir.
Etimoloji
Kültür karşılığı olan sözcük, Latince cultura (yetiştirme) kökeninden gelir ve mikroorganizmanın besiyerinde çoğaltılmasını anlatır.
Klinik bağlam
İncelemenin değeri, örnek alma tekniğine bağlıdır. Standart yöntem orta akım temiz idrar örneğidir; ilk idrar dışarı bırakılır, böylece distal üretra ve perine florasının bulaşması azaltılır. Örnek alınamayan hastalarda tek kullanımlık kateterle örnekleme yapılır; kalıcı kateteri olan hastalarda örnek torbadan değil, kateterin örnekleme portundan alınmalı, uzun süredir takılı kateter varsa yenilenerek örnek alınmalıdır — biyofilm kolonizasyonu yanıltıcı üremeye yol açar. Süprapubik aspirasyon en güvenilir yöntemdir ancak yalnızca seçilmiş durumlarda, özellikle süt çocuklarında kullanılır. Örnek hemen ekilemeyecekse buzdolabında saklanmalıdır; oda sıcaklığında bekleyen idrarda çoğalan bakteriler koloni sayısını yapay olarak yükseltir.[1]
Sonuç, koloni oluşturan birim sayısı ve üreyen tür olarak bildirilir. Eşik değerler tek bir sayıya indirgenemez; klinik tabloya ve örnekleme yöntemine göre değişir. Belirtili kadın hastada düşük koloni sayıları da anlamlı olabilirken, belirtisiz kişide yüksek üreme çoğu zaman asemptomatik bakteriüriyi gösterir. Birden çok türün birlikte üremesi genellikle kontaminasyonu düşündürür ve örneğin yinelenmesi gerekir.
En sık etken Escherichia colidir; onu Klebsiella, Proteus, Enterococcus ve genç kadınlarda Staphylococcus saprophyticus izler. Hastane kökenli ve kateterle ilişkili enfeksiyonlarda Pseudomonas aeruginosa ve dirençli gram-negatif bakteriler öne çıkar. Kandidüri, çoğu kez kateter ve geniş spektrumlu antibiyotik kullanımına bağlı kolonizasyondur; nötropenik ve ürolojik girişim planlanan hastalar dışında tedavi gerektirmez.
Kültür istemi seçici olmalıdır. Sağlıklı, gebe olmayan kadında komplike olmayan sistitte tanı kliniktir ve rutin kültür gerekmez; buna karşılık piyelonefrit, erkeklerde ve çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu, gebelik, yineleyen enfeksiyon, tedaviye yanıtsızlık, hastane kökenli enfeksiyon, kateterli hasta, ürolojik anormallik ve ürosepsis kuşkusunda kültür alınmalıdır. Ateşli ve ağır hastada kültür, antibiyotik başlanmadan önce ve mümkünse kan kültürü ile birlikte alınır; yalnızca antibiyotik başlanabilmesi için tedavinin geciktirilmemesi gerekir.[2]
Asemptomatik bakteriürinin tedavi edilmemesi, antibiyotik yönetiminin temel ilkelerindendir; gereksiz tedavi direnç gelişimine, Clostridioides difficile enfeksiyonuna ve yan etkilere yol açar. İstisnalar sınırlıdır: gebelik ve mukozada kanama beklenen ürolojik girişim öncesi. Bu nedenle belirtisi olmayan hastadan — özellikle kateterli, yaşlı ya da bilinci bulanık hastadan — refleks olarak kültür alınması, en yaygın klinik tuzaklardandır. Yaşlıda deliryumun tek başına idrar kültürü istemini gerektirmediği, diğer nedenlerin araştırılması gerektiği vurgulanmaktadır.[3]
Kültürün ikinci işlevi antibiyotik duyarlılığının belirlenmesidir; bu, ampirik başlanan tedavinin dar spektrumlu bir seçeneğe yönlendirilmesini sağlar. Genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz üreten suşların yaygınlaştığı ortamlarda ampirik seçim yerel direnç örüntülerine göre yapılmalı, kültür sonucu geldiğinde tedavi yeniden değerlendirilmelidir. Tedavi sonrası kontrol kültürü rutin olarak önerilmez; gebelik ve belirtilerin sürmesi başlıca istisnalardır.
İdrar mikroskopisi ve idrar çubuğu incelemesi hızlı bilgi verir — piyüri ve nitrit pozitifliği destekleyicidir — ancak kültürün yerini tutmaz. Piyürinin bulunmaması enfeksiyonu büyük ölçüde dışlarken, piyürinin varlığı tek başına enfeksiyon anlamına gelmez.
Eş anlamlılar
- İdrar kültürü ve antibiyogram
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.
- ↑ Bonkat G ve ark., EAU Guidelines on Urological Infections, Avrupa Üroloji Derneği, 2023.
- ↑ Nicolle LE ve ark., IDSA Clinical Practice Guideline for the Management of Asymptomatic Bacteriuria, 2019.