Sistit
Sistit (İng. cystitis; Yun. kystis "mesane" + -itis "iltihap"), mesane mukozasının iltihabıdır. En sık nedeni bakteriyel enfeksiyondur ve alt idrar yolu enfeksiyonu olarak sınıflandırılır.
Etimoloji
Terim, Yunanca kystis (kese, mesane) sözcüğü ile iltihabı belirten -itis ekinin birleşimidir.
Klinik bağlam
Bakteriyel sistit, çoğunlukla bağırsak kaynaklı mikroorganizmaların perine yoluyla üretradan mesaneye ulaşmasıyla gelişir; en sık etken Escherichia colidir, ardından Staphylococcus saprophyticus, Klebsiella ve Proteus türleri gelir. Kadınlarda üretranın kısa olması ve anatomik komşuluk nedeniyle sıklık belirgin biçimde yüksektir. Konak savunmasını oluşturan başlıca etkenler idrarın düzenli ve tam boşaltılması, mukoza yüzeyindeki koruyucu tabaka ve idrarın kimyasal özellikleridir; bu savunmaların zayıflaması enfeksiyonu kolaylaştırır.[1]
Klinik tablo, sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma, sıkışma hissi, suprapubik rahatsızlık ve bazen makroskopik hematüri ile tanımlanır. Ateş, titreme, yan ağrısı ve kostovertebral açı hassasiyeti sistite ait bulgular değildir; bunların varlığı enfeksiyonun üst idrar yollarına ulaştığını, yani piyelonefrit geliştiğini düşündürür ve tedavi yaklaşımını değiştirir. Bu ayrım, alt ve üst idrar yolu enfeksiyonlarının yönetimindeki temel karar noktasıdır.
Komplike olmayan sistit, yapısal ve işlevsel olarak normal idrar yollarına sahip, gebe olmayan kadınlarda görülen tablodur ve tanısı çoğunlukla klinik olarak konur; tipik belirtileri olan hastalarda kültür alınmadan tedavi başlanabilir. Komplike sistit ise erkeklerde, gebelerde, üriner sistem anomalisi, taş, sonda, vezikoüreteral reflü, diyabet ya da immünosüpresyon varlığında tanımlanır; bu grupta kültür alınması ve tedavinin buna göre yönlendirilmesi gerekir. Erkeklerde sistit seyrek olduğundan, tanı konduğunda prostat tutulumu ve altta yatan bir sorun araştırılmalıdır.
Tanıda idrar incelemesinde lökosit esteraz, nitrit ve piyüri saptanır. Kültürde anlamlı üreme eşikleri tanımlanmıştır, ancak belirtili hastalarda daha düşük koloni sayıları da anlamlı kabul edilir. Sık karşılaşılan ve klinik açıdan kritik bir kavram asemptomatik bakteriüridir: belirtisi olmayan kişide idrarda bakteri üremesidir ve yaşlılarda, sondalı hastalarda son derece yaygındır. Bu durum — gebelik ve üriner girişim öncesi dışında — tedavi edilmez; gereksiz antibiyotik kullanımı direnç gelişimini hızlandırır ve Clostridioides difficile enfeksiyonu riskini artırır.[2]
Tedavide kısa süreli antibiyotik rejimleri yeterlidir ve seçim, yerel direnç örüntüsüne göre yapılır; dar spektrumlu ajanların yeğlenmesi antimikrobiyal yönetim ilkelerinin bir parçasıdır. Tekrarlayan enfeksiyonlarda davranışsal önlemler, yeterli sıvı alımı ve seçilmiş olgularda koruyucu yaklaşımlar düşünülür; menopoz sonrası kadınlarda yerel östrojen uygulaması yinelemeyi azaltabilir.
Bakteriyel olmayan sistit biçimleri de vardır ve ayırıcı tanıda önemlidir. İnterstisyel sistit (mesane ağrısı sendromu), enfeksiyon bulunmaksızın kronik pelvik ağrı ve idrar yakınmalarıyla seyreder; hastalar sıklıkla yinelenen antibiyotik kürleriyle tedavi edilmeye çalışılır ve tanı yıllarca gecikir. Radyasyon sistiti, pelvik ışınlama sonrasında ortaya çıkar ve dirençli hematüriye yol açabilir. Siklofosfamid ve ifosfamid gibi ilaçların yol açtığı hemorajik sistit, metabolitlerinin mesane mukozasına doğrudan zararlı etkisiyle gelişir ve önlenmesi için özel önlemler alınır.
Sondalı hastalarda tablo ayrı bir başlıktır; sonda varlığı bakteriyel kolonizasyonu neredeyse kaçınılmaz kılar ve kolonizasyonun enfeksiyonla karıştırılması hastane enfeksiyonu istatistiklerinin ve gereksiz tedavinin başlıca kaynağıdır. En etkili önlem, sonda gereksiniminin her gün sorgulanması ve gerekmediğinde erkenden çıkarılmasıdır.
Klinik tuzakların başında, bulanık ya da kokulu idrarın enfeksiyon göstergesi sayılması gelir; bu bulgular sıklıkla yalnızca derişik idrarı yansıtır. Bir diğeri, yaşlı hastadaki deliryumun otomatik olarak idrar yolu enfeksiyonuna bağlanarak diğer nedenlerin araştırılmamasıdır.
Eş anlamlılar
- Mesane iltihabı
- Alt idrar yolu enfeksiyonu