Benign prostat hiperplazisi
Benign prostat hiperplazisi (İng. benign prostatic hyperplasia, BPH; Lat. benignus "iyi huylu" + Yun. hyper "aşırı" + plasis "biçimlenme"), prostatın geçiş zonunda stromal ve epitelyal hücrelerin çoğalmasıyla bezin büyümesidir; yaşlanan erkekte alt üriner sistem yakınmalarının ve mesane çıkış obstrüksiyonunun en sık nedenidir.
Etimoloji
Latince benignus (iyi huylu; bene "iyi" + gignere "doğurmak") ile Yunanca prostatēs (önde duran; mesanenin önündeki konumuna gönderme), hyper (aşırı) ve plasis (biçimlenme, oluşum) sözcüklerinden oluşur; hiperplazi, hücre sayısının artışını ifade eder ve hücre boyutunun arttığı hipertrofiden histolojik olarak ayrılır.
Klinik bağlam
Histolojik BPH yaşla birlikte neredeyse evrenseldir: 60 yaşında erkeklerin yarısından fazlasında, 85 yaşında %90'ında bulunur; gelişimi androjenlere (özellikle 5α-redüktazla testosterondan dönüşen dihidrotestosteron) ve yaşlanmaya bağlıdır. Yakınmalar iki mekanizmayla oluşur: büyüyen bezin üretraya statik basısı ve prostat ile mesane boynundaki düz kas tonusunun alfa-1 adrenerjik aracılı dinamik bileşeni; klinik tablo depolama (sık idrara çıkma, noktüri, sıkışma) ve boşaltma (zayıf akım, kesik işeme, ıkınma, tam boşaltamama hissi) belirtilerini kapsar ve Uluslararası Prostat Semptom Skoru (IPSS) ile nicelenir; prostat boyutu ile yakınma şiddeti arasındaki ilişki zayıftır.[1] İlerleyen üriner obstrüksiyon akut idrar retansiyonu (glob vezikale), taşma inkontinansı, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, mesane taşı, makroskopik hematüri, mesane divertikülleri ve detrusor dekompanzasyonu ile iki taraflı hidronefroz ve postrenal akut böbrek hasarına ilerleyebilir; bu komplikasyonlar cerrahi endikasyonların temelini oluşturur. Değerlendirmede öykü ve IPSS, parmakla rektal muayene, idrar analizi, işeme sonrası rezidü ve üroflovmetri kullanılır; PSA, prostat kanseri taraması bağlamında paylaşılan kararla istenir ve BPH'de de yükselebilir; benzer yakınmalar yapan üretra darlığı, mesane tümörü, nörojen mesane ve prostatit ayırıcı tanıda yer alır.[2] Tedavi basamaklıdır: hafif yakınmalarda yaşam biçimi düzenlemeleri (akşam sıvı ve kafein kısıtlaması, ilaç gözden geçirmesi) ve izlem; orta-ağır yakınmalarda alfa-1 blokerler (tamsulosin, alfuzosin, silodosin; dinamik bileşeni gevşeterek günler içinde etki eder) ilk seçenektir, büyük prostatta 5α-redüktaz inhibitörleri (finasterid, dutasterid; bezi küçültür, retansiyon ve cerrahi riskini azaltır, etkisi aylar alır) eklenir; tadalafil ve depolama ağırlıklı tabloda antimuskarinikler ile beta-3 agonistler diğer seçeneklerdir. Cerrahi, komplikasyon gelişen ya da ilaçla kontrol edilemeyen olgularda uygulanır: transüretral prostat rezeksiyonu (TURP) referans yöntemdir; büyük bezlerde holmiyum lazer enükleasyonu (HoLEP) ve basit prostatektomi, seçilmiş olgularda buhar ablasyonu ve prostatik üretral lift gibi minimal invazif teknikler ile prostat arter embolizasyonu kullanılır; TURP sonrası hiponatremik TUR sendromu, günümüzde bipolar teknik ve izotonik irrigasyonla nadirleşmiştir.[3] BPH, prostat kanserine dönüşmez; iki durum aynı bezde bağımsız olarak bir arada bulunabilir.
Eş anlamlılar
- BPH
- İyi huylu prostat büyümesi
- Benign prostat obstrüksiyonu (obstrüksiyon kanıtlandığında)
İlgili terimler
- Üriner obstrüksiyon
- Akut idrar retansiyonu
- Hidronefroz
- Prostat spesifik antijen
- Transüretral prostat rezeksiyonu
- Noktüri
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Sandhu JS, Bixler BR, Dahm P ve ark., Management of Lower Urinary Tract Symptoms Attributed to Benign Prostatic Hyperplasia (BPH): AUA Guideline, The Journal of Urology, 2024.
- ↑ Gravas S, Gacci M, Gratzke C ve ark., EAU Guidelines on the Management of Non-neurogenic Male Lower Urinary Tract Symptoms (LUTS), incl. Benign Prostatic Obstruction, European Urology, 2023.