Hiperkalsemi
Hiperkalsemi (İng. hypercalcemia; Yun. hyper "aşırı" + Lat. calx "kireç" + Yun. haima "kan"), serumda düzeltilmiş total kalsiyumun 10,5 mg/dL'nin (2,60 mmol/L) ya da iyonize kalsiyumun yaklaşık 5,3 mg/dL'nin (1,32 mmol/L) üzerine çıkmasıdır; olguların %90'ından fazlası primer hiperparatiroidi ve maligniteye bağlıdır.
Etimoloji
Yunanca hyper (aşırı, üstünde) öneki, Latince calx (kireç, kireçtaşı) sözcüğünden türetilen calcium ve kanda bulunmayı ifade eden Yunanca haima (kan) kökenli "-emi" ekinden oluşur.
Klinik bağlam
Ayırıcı tanının ekseni parathormon (PTH) düzeyidir: yüksek ya da uygunsuz normal PTH primer hiperparatiroidiyi (ayaktan hastada en sık neden; lityum ve ailevi hipokalsiürik hiperkalsemi de bu profili verir), baskılanmış PTH ise PTH dışı mekanizmaları gösterir; bunların başında yatan hastada en sık neden olan malignite ilişkili hiperkalsemi gelir (PTH ilişkili peptit salgılayan solid tümörler — humoral hiperkalsemi —, osteolitik kemik metastazları ve multipl miyelom, lenfomalarda kalsitriol üretimi). Diğer nedenler granülomatöz hastalıklarda (sarkoidoz, tüberküloz) ekstrarenal kalsitriol sentezi, D vitamini intoksikasyonu, tirotoksikoz, adrenal yetmezlik, uzamış immobilizasyon, tiyazidler, süt-alkali sendromu ve A vitamini fazlalığıdır.[1] Klinik tablo düzeye ve gelişme hızına bağlıdır: hafif olgular çoğunlukla belirtisizdir; klasik yakınmalar "taş, kemik, inleme ve psişik yakınmalar" olarak özetlenir (nefrolitiazis, kemik ağrısı, kabızlık, bulantı, peptik yakınmalar, pankreatit, yorgunluk, depresif belirtiler, konfüzyon); poliüri ve polidipsi, kalsiyumun toplayıcı kanalda ADH etkisini bozmasıyla (nefrojenik diabetes insipidus benzeri) gelişir ve dehidratasyonla hiperkalsemiyi derinleştiren kısır döngü kurar. EKG'de QT kısalması tipiktir; ağır olgularda bradiaritmiler ve dijital duyarlılığı artar. Kalsiyumun 14 mg/dL'yi aştığı ya da bilinç değişikliğinin eşlik ettiği tablo hiperkalsemik kriz olarak adlandırılır ve acil tedavi gerektirir.[2] Değerlendirmede albüminle düzeltilmiş ya da iyonize kalsiyum, PTH, fosfat, 25-OH ve gerektiğinde 1,25-OH₂ D vitamini, PTHrP, protein elektroforezi ve idrar kalsiyumu kullanılır. Akut tedavinin temeli izotonik salin ile agresif rehidratasyondur; kemik rezorpsiyonunun baskılanması için intravenöz bifosfonatlar (zoledronik asit; etkisi 2–4 günde başlar) ve hızlı ancak geçici etkili kalsitonin birlikte kullanılır; bifosfonata dirençli ya da böbrek yetmezliği olan malignite hiperkalsemisinde denosumab seçenektir; kalsitriol aracılı formlarda (granülomatöz hastalık, lenfoma) glukokortikoidler etkilidir; dirençli ve ağır olgularda ya da oligoanürik böbrek yetmezliğinde düşük kalsiyumlu diyalizatla hemodiyaliz uygulanır; kıvrım diüretikleri yalnızca hipervolemide önerilir. Kesin tedavi nedene yöneliktir: primer hiperparatiroidide paratiroidektomi, malignitede altta yatan tümörün tedavisi esastır ve malignite hiperkalsemisi kötü prognoz göstergesidir.[3]
Eş anlamlılar
- Yüksek serum kalsiyumu
- Hiperkalsemik kriz (ağır akut form için)
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Minisola S, Pepe J, Piemonte S, Cipriani C, The diagnosis and management of hypercalcaemia, BMJ, 2015.
- ↑ El-Hajj Fuleihan G, Clines GA, Hu MI ve ark., Treatment of Hypercalcemia of Malignancy in Adults: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2023.