Hipokalsemi
Hipokalsemi (İng. hypocalcemia; Yun. hypo "altında, az" + Lat. calx "kireç" + Yun. haima "kan"), serumda düzeltilmiş total kalsiyumun 8,5 mg/dL'nin (2,12 mmol/L) ya da iyonize kalsiyumun yaklaşık 4,6 mg/dL'nin (1,15 mmol/L) altına düşmesidir; nöromüsküler uyarılabilirlik artışıyla tetani, nöbet ve kardiyak bozukluklara yol açabilen sık bir elektrolit bozukluğudur.
Etimoloji
Yunanca hypo (altında, az) öneki, Latince calx (kireç, kireçtaşı) sözcüğünden türetilen calcium ve kanda bulunmayı ifade eden Yunanca haima (kan) kökenli "-emi" ekinden oluşur.
Klinik bağlam
Serum kalsiyumunun yaklaşık yarısı albümine bağlı olduğundan hipoalbuminemide total kalsiyum düşük ölçülür; her 1 g/dL albümin düşüşü için total kalsiyuma yaklaşık 0,8 mg/dL eklenerek düzeltme yapılır ya da doğrudan iyonize kalsiyum ölçülür; alkaloz, bağlanmayı artırarak total düzey normalken iyonize hipokalsemiye yol açabilir. Nedenler parathormon (PTH) eksenine göre gruplandırılır: PTH düşüklüğüyle giden nedenler (tiroid ve paratiroid cerrahisi sonrası hipoparatiroidi — en sık edinsel neden —, otoimmün hipoparatiroidi, hipomagnezemi — PTH salınımını ve etkisini bozar —, boyun ışınlaması, infiltratif hastalıklar) ve PTH yüksekliğiyle giden nedenler (D vitamini eksikliği ve direnci, kronik böbrek hastalığı, psödohipoparatiroidi); ayrıca akut pankreatitte yağ nekrozunda kalsiyum sabunlaşması, rabdomiyoliz ve tümör lizis sendromunda hiperfosfatemiyle kalsiyum-fosfat çökmesi, masif transfüzyonda ve plazmaferezde sitrat şelasyonu, sepsis ve kritik hastalık ile bifosfonat ve denosumab kullanımı yoğun bakım pratiğinin başlıca nedenleridir.[1] Klinik tablo gelişme hızına ve ağırlığa bağlıdır: perioral ve akral paresteziler, kas krampları ve karpopedal spazm erken bulgulardır; latent tetani Chvostek (fasiyal sinire vurmayla yüz kaslarının kasılması) ve Trousseau (manşonla iskemi sonrası el spazmı) belirtileriyle ortaya konur; ağır olgularda laringospazm, bronkospazm, nöbet ve bilinç değişikliği gelişir. Kardiyak etkiler QT uzaması, hipotansiyon, katekolaminlere yanıtsızlık ve azalmış kontraktilite ile dirençli kalp yetmezliğidir; QT uzaması torsades de pointes zemin hazırlar.[2] Değerlendirmede iyonize kalsiyum, PTH, magnezyum, fosfat, 25-OH D vitamini, böbrek işlevleri ve klinik bağlam birlikte ele alınır; PTH düzeyi ayırıcı tanının eksenidir. Tedavi ağırlık ve hıza göre kademelendirilir: semptomatik ya da ağır (iyonize <0,8 mmol/L, QT uzaması) hipokalsemide intravenöz kalsiyum glukonat (periferik yoldan tercih edilir; kalsiyum klorür daha yoğun olup doku nekrozu riski nedeniyle santral yol gerektirir) bolusu ve ardından infüzyon uygulanır; eşlik eden hipomagnezemi düzeltilmedikçe hipokalsemi dirençli kalır; dijital kullanan hastada kalsiyum dikkatle verilir. Kronik yönetim oral kalsiyum ve aktif D vitamini (kalsitriol) ile yapılır; hipoparatiroidide hedef, hiperkalsiüri ve nefrokalsinozdan kaçınmak için kalsiyumu normalin alt sınırında tutmaktır ve seçilmiş olgularda rekombinant PTH kullanılabilir.[3] Tiroidektomi sonrası hipokalsemi izlemi ve masif transfüzyonda iyonize kalsiyumun düzenli ölçümü, önlenebilir ağır hipokalseminin başlıca pratik alanlarıdır.
Eş anlamlılar
- Düşük serum kalsiyumu
- İyonize hipokalsemi (iyonize fraksiyonun düşüklüğü için)
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Cooper MS, Gittoes NJL, Diagnosis and management of hypocalcaemia, BMJ, 2008.
- ↑ Bilezikian JP, Brandi ML, Cusano NE ve ark., Management of Hypoparathyroidism: Present and Future, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2016.