İleri yaşam desteği sayfasının kaynağını görüntüle

Name: İleri yaşam desteği
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''İleri yaşam desteği''' (İng. ''advanced life support'', ALS / ''advanced cardiac life support'', ACLS), [[kardiyak arrest]] ve peri-arrest durumların yönetiminde [[temel yaşam desteği]]nin üzerine eklenen; ritim analizi ve manuel [[defibrilasyon]], ileri havayolu yönetimi, damar yolu ve ilaç uygulaması, geri döndürülebilir nedenlerin sistematik araştırılması ile resüsitasyon sonrası bakımı kapsayan, eğitimli sağlık ekiplerince uygulanan yapılandırılmış müdahaleler bütünüdür.

== Etimoloji ==
Türkçe "ileri", "yaşam" ve "destek" sözcüklerinden oluşan tanımlayıcı bir terimdir; İngilizce ''advanced life support'' ifadesinin karşılığıdır ve donanım, ilaç ve yetki düzeyiyle temel yaşam desteğinden ayrılır.

== Klinik bağlam ==
Algoritmanın omurgası ritim ayrımıdır: şoklanabilir ritimlerde ([[ventriküler fibrilasyon]], nabızsız [[ventriküler taşikardi]]) iki dakikalık kesintisiz kompresyon döngüleri arasında tek şok verilir, üçüncü şoktan sonra adrenalin (1 mg, 3–5 dakikada bir tekrarlanır) ve amiodaron (300 mg) eklenir; şoklanamayan ritimlerde ([[asistoli]], [[nabızsız elektriksel aktivite]]) adrenalin gecikmeden verilir ve defibrilasyonun yeri yoktur. Her iki kolda da tedavinin çekirdeği kaliteli kompresyonların sürdürülmesi ve geri döndürülebilir nedenlerin ("4H/4T": hipoksi, hipovolemi, hipo/hiperkalemi ve metabolik nedenler, hipotermi; tromboz — koroner ve pulmoner —, [[tansiyon pnömotoraks]], [[kardiyak tamponad]], toksinler) sistematik aranıp düzeltilmesidir; yatak başı [[ekokardiyografi]], deneyimli ellerde ve kompresyonları aksatmadan bu araştırmanın parçası olabilir.<ref>Soar J, Böttiger BW, Carli P ve ark., ''European Resuscitation Council Guidelines 2021: Adult advanced life support'', Resuscitation, 2021.</ref> Havayolu yönetimi kademelidir: balon-maske ventilasyonu, supraglottik araçlar ve deneyimli uygulayıcıda [[endotrakeal entübasyon]] seçeneklerdir; büyük çalışmalar rutin erken entübasyonun supraglottik araca üstünlüğünü göstermemiştir ve ilke, kompresyon kesintisi yaratmadan yeterli oksijenasyon-ventilasyonun sağlanmasıdır; ileri havayolu sonrası kompresyonlar kesintisiz sürer ve dakikada 10 soluk verilir. Sürekli dalga formlu [[kapnografi]] tüp yerleşiminin doğrulanması, kompresyon kalitesinin izlenmesi ve spontan dolaşımın geri dönüşünün erken tanınması için standarttır. Damar yolu önceliği intravenözdür; sağlanamazsa intraosseöz yol eşdeğer kabul edilir. Dirençli VF'de elektrot yerleşiminin değiştirilmesi ve çift ardışık defibrilasyon; seçilmiş dirençli olgularda [[ekstrakorporeal membran oksijenasyonu|ekstrakorporeal resüsitasyon]] (ECPR) tanımlanmış stratejilerdir; [[hiperkalemi]], zehirlenme ve hipotermi gibi özel durumlar algoritmaya kendi düzenlemelerini ekler (hipotermide "ölü olduğuna sıcakken karar verilir" ilkesi).<ref>Panchal AR, Bartos JA, Cabañas JG ve ark., ''Part 3: Adult Basic and Advanced Life Support: 2020 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care'', Circulation, 2020.</ref> Spontan dolaşımın geri dönüşüyle algoritma resüsitasyon sonrası bakıma evrilir: oksijenasyon ve ventilasyonun hedeflenmesi (normoksi, normokapni), hemodinamik stabilizasyon, ateşin önlenmesini içeren sıcaklık yönetimi, akut koroner sendrom kanıtında erken anjiyografi, nöbet kontrolü ve [[hipoksik-iskemik ensefalopati]] açısından geciktirilmiş, çok modlu nöroprognostikasyon bu dönemin bileşenleridir. Ekip dinamikleri (kapalı döngü iletişim, rol dağılımı, ekip lideri) ve resüsitasyon sonrası çözümleme (debriefing), sonuçları iyileştiren teknik dışı becerilerdir; peri-arrest aritmilerin ([[bradikardi]], [[taşikardi]]) yönetimi ve resüsitasyonun sonlandırılması kararları da ileri yaşam desteği eğitiminin kapsamındadır.<ref>Nolan JP, Sandroni C, Böttiger BW ve ark., ''European Resuscitation Council and European Society of Intensive Care Medicine Guidelines 2021: Post-resuscitation care'', Intensive Care Medicine, 2021.</ref>

== Eş anlamlılar ==
* İYD
* ALS / ACLS (İngilizce kısaltmalar)
* İleri kardiyak yaşam desteği

== İlgili terimler ==
* [[Temel yaşam desteği]]
* [[Kardiyopulmoner resüsitasyon]]
* [[Defibrilasyon]]
* [[Endotrakeal entübasyon]]
* [[Kapnografi]]
* [[Adrenalin]]

== Kaynaklar ==
<references/>
{{Terim|alan=Acil Tıp}}