İleri yaşam desteği
İleri yaşam desteği (İng. advanced life support, ALS / advanced cardiac life support, ACLS), kardiyak arrest ve peri-arrest durumların yönetiminde temel yaşam desteğinin üzerine eklenen; ritim analizi ve manuel defibrilasyon, ileri havayolu yönetimi, damar yolu ve ilaç uygulaması, geri döndürülebilir nedenlerin sistematik araştırılması ile resüsitasyon sonrası bakımı kapsayan, eğitimli sağlık ekiplerince uygulanan yapılandırılmış müdahaleler bütünüdür.
Etimoloji
Türkçe "ileri", "yaşam" ve "destek" sözcüklerinden oluşan tanımlayıcı bir terimdir; İngilizce advanced life support ifadesinin karşılığıdır ve donanım, ilaç ve yetki düzeyiyle temel yaşam desteğinden ayrılır.
Klinik bağlam
Algoritmanın omurgası ritim ayrımıdır: şoklanabilir ritimlerde (ventriküler fibrilasyon, nabızsız ventriküler taşikardi) iki dakikalık kesintisiz kompresyon döngüleri arasında tek şok verilir, üçüncü şoktan sonra adrenalin (1 mg, 3–5 dakikada bir tekrarlanır) ve amiodaron (300 mg) eklenir; şoklanamayan ritimlerde (asistoli, nabızsız elektriksel aktivite) adrenalin gecikmeden verilir ve defibrilasyonun yeri yoktur. Her iki kolda da tedavinin çekirdeği kaliteli kompresyonların sürdürülmesi ve geri döndürülebilir nedenlerin ("4H/4T": hipoksi, hipovolemi, hipo/hiperkalemi ve metabolik nedenler, hipotermi; tromboz — koroner ve pulmoner —, tansiyon pnömotoraks, kardiyak tamponad, toksinler) sistematik aranıp düzeltilmesidir; yatak başı ekokardiyografi, deneyimli ellerde ve kompresyonları aksatmadan bu araştırmanın parçası olabilir.[1] Havayolu yönetimi kademelidir: balon-maske ventilasyonu, supraglottik araçlar ve deneyimli uygulayıcıda endotrakeal entübasyon seçeneklerdir; büyük çalışmalar rutin erken entübasyonun supraglottik araca üstünlüğünü göstermemiştir ve ilke, kompresyon kesintisi yaratmadan yeterli oksijenasyon-ventilasyonun sağlanmasıdır; ileri havayolu sonrası kompresyonlar kesintisiz sürer ve dakikada 10 soluk verilir. Sürekli dalga formlu kapnografi tüp yerleşiminin doğrulanması, kompresyon kalitesinin izlenmesi ve spontan dolaşımın geri dönüşünün erken tanınması için standarttır. Damar yolu önceliği intravenözdür; sağlanamazsa intraosseöz yol eşdeğer kabul edilir. Dirençli VF'de elektrot yerleşiminin değiştirilmesi ve çift ardışık defibrilasyon; seçilmiş dirençli olgularda ekstrakorporeal resüsitasyon (ECPR) tanımlanmış stratejilerdir; hiperkalemi, zehirlenme ve hipotermi gibi özel durumlar algoritmaya kendi düzenlemelerini ekler (hipotermide "ölü olduğuna sıcakken karar verilir" ilkesi).[2] Spontan dolaşımın geri dönüşüyle algoritma resüsitasyon sonrası bakıma evrilir: oksijenasyon ve ventilasyonun hedeflenmesi (normoksi, normokapni), hemodinamik stabilizasyon, ateşin önlenmesini içeren sıcaklık yönetimi, akut koroner sendrom kanıtında erken anjiyografi, nöbet kontrolü ve hipoksik-iskemik ensefalopati açısından geciktirilmiş, çok modlu nöroprognostikasyon bu dönemin bileşenleridir. Ekip dinamikleri (kapalı döngü iletişim, rol dağılımı, ekip lideri) ve resüsitasyon sonrası çözümleme (debriefing), sonuçları iyileştiren teknik dışı becerilerdir; peri-arrest aritmilerin (bradikardi, taşikardi) yönetimi ve resüsitasyonun sonlandırılması kararları da ileri yaşam desteği eğitiminin kapsamındadır.[3]
Eş anlamlılar
- İYD
- ALS / ACLS (İngilizce kısaltmalar)
- İleri kardiyak yaşam desteği
İlgili terimler
- Temel yaşam desteği
- Kardiyopulmoner resüsitasyon
- Defibrilasyon
- Endotrakeal entübasyon
- Kapnografi
- Adrenalin
Kaynaklar
- ↑ Soar J, Böttiger BW, Carli P ve ark., European Resuscitation Council Guidelines 2021: Adult advanced life support, Resuscitation, 2021.
- ↑ Panchal AR, Bartos JA, Cabañas JG ve ark., Part 3: Adult Basic and Advanced Life Support: 2020 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care, Circulation, 2020.
- ↑ Nolan JP, Sandroni C, Böttiger BW ve ark., European Resuscitation Council and European Society of Intensive Care Medicine Guidelines 2021: Post-resuscitation care, Intensive Care Medicine, 2021.