Hiperkalsemi sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Hiperkalsemi
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Hiperkalsemi''' (İng. ''hypercalcemia''; Yun. ''hyper'' "aşırı" + Lat. ''calx'' "kireç" + Yun. ''haima'' "kan"), serumda düzeltilmiş total kalsiyumun 10,5 mg/dL'nin (2,60 mmol/L) ya da iyonize kalsiyumun yaklaşık 5,3 mg/dL'nin (1,32 mmol/L) üzerine çıkmasıdır; olguların %90'ından fazlası [[hiperparatiroidi|primer hiperparatiroidi]] ve maligniteye bağlıdır.

== Etimoloji ==
Yunanca ''hyper'' (aşırı, üstünde) öneki, Latince ''calx'' (kireç, kireçtaşı) sözcüğünden türetilen ''calcium'' ve kanda bulunmayı ifade eden Yunanca ''haima'' (kan) kökenli "-emi" ekinden oluşur.

== Klinik bağlam ==
Ayırıcı tanının ekseni [[parathormon]] (PTH) düzeyidir: yüksek ya da uygunsuz normal PTH primer hiperparatiroidiyi (ayaktan hastada en sık neden; lityum ve ailevi hipokalsiürik hiperkalsemi de bu profili verir), baskılanmış PTH ise PTH dışı mekanizmaları gösterir; bunların başında yatan hastada en sık neden olan malignite ilişkili hiperkalsemi gelir (PTH ilişkili peptit salgılayan solid tümörler — humoral hiperkalsemi —, osteolitik kemik metastazları ve multipl miyelom, lenfomalarda kalsitriol üretimi). Diğer nedenler granülomatöz hastalıklarda (sarkoidoz, tüberküloz) ekstrarenal kalsitriol sentezi, D vitamini intoksikasyonu, tirotoksikoz, adrenal yetmezlik, uzamış immobilizasyon, tiyazidler, süt-alkali sendromu ve A vitamini fazlalığıdır.<ref>Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), ''Harrison's Principles of Internal Medicine'', 21. baskı, McGraw Hill, 2022.</ref> Klinik tablo düzeye ve gelişme hızına bağlıdır: hafif olgular çoğunlukla belirtisizdir; klasik yakınmalar "taş, kemik, inleme ve psişik yakınmalar" olarak özetlenir (nefrolitiazis, kemik ağrısı, kabızlık, bulantı, peptik yakınmalar, pankreatit, yorgunluk, depresif belirtiler, konfüzyon); poliüri ve polidipsi, kalsiyumun toplayıcı kanalda ADH etkisini bozmasıyla (nefrojenik diabetes insipidus benzeri) gelişir ve dehidratasyonla hiperkalsemiyi derinleştiren kısır döngü kurar. EKG'de QT kısalması tipiktir; ağır olgularda bradiaritmiler ve dijital duyarlılığı artar. Kalsiyumun 14 mg/dL'yi aştığı ya da bilinç değişikliğinin eşlik ettiği tablo hiperkalsemik kriz olarak adlandırılır ve acil tedavi gerektirir.<ref>Minisola S, Pepe J, Piemonte S, Cipriani C, ''The diagnosis and management of hypercalcaemia'', BMJ, 2015.</ref> Değerlendirmede albüminle düzeltilmiş ya da iyonize kalsiyum, PTH, fosfat, 25-OH ve gerektiğinde 1,25-OH₂ D vitamini, PTHrP, protein elektroforezi ve idrar kalsiyumu kullanılır. Akut tedavinin temeli izotonik salin ile agresif rehidratasyondur; kemik rezorpsiyonunun baskılanması için intravenöz bifosfonatlar (zoledronik asit; etkisi 2–4 günde başlar) ve hızlı ancak geçici etkili kalsitonin birlikte kullanılır; bifosfonata dirençli ya da böbrek yetmezliği olan malignite hiperkalsemisinde denosumab seçenektir; kalsitriol aracılı formlarda (granülomatöz hastalık, lenfoma) glukokortikoidler etkilidir; dirençli ve ağır olgularda ya da oligoanürik böbrek yetmezliğinde düşük kalsiyumlu diyalizatla hemodiyaliz uygulanır; kıvrım diüretikleri yalnızca hipervolemide önerilir. Kesin tedavi nedene yöneliktir: primer hiperparatiroidide paratiroidektomi, malignitede altta yatan tümörün tedavisi esastır ve malignite hiperkalsemisi kötü prognoz göstergesidir.<ref>El-Hajj Fuleihan G, Clines GA, Hu MI ve ark., ''Treatment of Hypercalcemia of Malignancy in Adults: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline'', The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2023.</ref>

== Eş anlamlılar ==
* Yüksek serum kalsiyumu
* Hiperkalsemik kriz (ağır akut form için)

== İlgili terimler ==
* [[Hiperparatiroidi]]
* [[Parathormon]]
* [[Hipokalsemi]]
* [[Nefrolitiazis]]
* [[Multipl miyelom]]
* [[Sarkoidoz]]

== Kaynaklar ==
<references/>
{{Terim|alan=Endokrinoloji}}