Pozitif ekspiryum sonu basınç sayfasının kaynağını görüntüle

Name: Pozitif ekspiryum sonu basınç
Creator: Semahattin Serkan Sezer
'''Pozitif ekspiryum sonu basınç''' (İng. ''positive end-expiratory pressure'', PEEP), [[mekanik ventilasyon]] uygulanan hastada ekspiryumun sonunda havayolu basıncının atmosfer basıncına düşmesine izin verilmeyerek belirlenen pozitif bir değerde tutulmasıdır; alveollerin ekspiryum sonunda kollabe olmasını önleyerek oksijenasyonu iyileştiren temel ventilatör ayarlarından biridir.

== Etimoloji ==
Türkçe "pozitif" (Lat. ''positivus'' "konulmuş"), Latince ''ex'' "dışarı" ve ''spirare'' "solumak" fiillerinden türeyen ''ekspiryum'' (soluk verme) ile "son" ve "basınç" sözcüklerinden oluşan tanımlayıcı bir terimdir; İngilizce kısaltması PEEP klinik dilde yaygın kullanılır.

== Klinik bağlam ==
PEEP'in fizyolojik etkileri ekspiryum sonu akciğer hacminin (fonksiyonel rezidüel kapasite) artırılmasına dayanır: kollabe alveollerin açık tutulması şantı azaltarak [[hipoksemi]]yi düzeltir, alveollerin her solukta açılıp kapanmasının (atelektravma) önlenmesi ventilatör ilişkili akciğer hasarını azaltır, akciğer kompliyansı iyileşir ve alveoler ödem sıvısının yeniden dağılımıyla gaz değişimi desteklenir; [[atelektazi]]nin önlenmesi ve tedavisindeki rolü bu mekanizmalara dayanır.<ref>Tobin MJ (ed.), ''Principles and Practice of Mechanical Ventilation'', 3. baskı, McGraw Hill, 2013.</ref> Buna karşılık intratorasik basıncı yükselterek venöz dönüşü azaltır ve özellikle hipovolemik hastada hipotansiyona yol açabilir; aşırı PEEP sağlıklı alveolleri aşırı gererek ölü boşluğu artırır, sağ ventrikül ard yükünü yükseltir ve [[barotravma]] riskini artırır; kafa içi basıncı da yükseltebilir. Bu nedenle "en iyi PEEP", oksijenasyon yararı ile hemodinamik ve mekanik zararlar arasındaki dengeyi gözeten bireysel bir ayardır. [[Akut solunum sıkıntısı sendromu]]nda PEEP tedavinin köşe taşıdır: FiO₂-PEEP tabloları, sürüş basıncının izlenmesi, basınç-hacim eğrileri ve özofagus basıncı ölçümü gibi titrasyon stratejileri kullanılır; yüksek-düşük PEEP karşılaştıran büyük çalışmalar tüm hastalarda tek tip üstünlük göstermemiş, orta-ağır olgularda daha yüksek PEEP'ten yarar eğilimi bildirilmiştir ve güncel kılavuzlar ağırlığa göre bireyselleştirme önerir.<ref>Grasselli G, Calfee CS, Camporota L ve ark., ''ESICM guidelines on acute respiratory distress syndrome: definition, phenotyping and respiratory support strategies'', Intensive Care Medicine, 2023.</ref> Tüm entübe hastalarda atelektaziyi önlemek için düşük düzeyde (5 cmH₂O) "fizyolojik" PEEP uygulanması yaygın pratiktir. Ayrı bir kavram olan intrinsik (oto-)PEEP, ekspiryumun tamamlanamadığı durumlarda (KOAH, astım, yüksek solunum hızı) hava hapsiyle kendiliğinden oluşan ekspiryum sonu pozitif basınçtır; solunum işini artırır, hipotansiyona ve barotravmaya zemin hazırlar; ekspiryum süresinin uzatılması, hızın düşürülmesi ve bronkodilatasyonla yönetilir, tetiklemeyi kolaylaştırmak için dışsal PEEP eklenebilir.<ref>Marini JJ, ''Dynamic hyperinflation and auto–positive end-expiratory pressure: lessons learned over 30 years'', American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 2011.</ref> Spontan soluyan hastadaki karşılığı, tüm döngü boyunca sabit basınç uygulayan [[sürekli pozitif havayolu basıncı]]dır; [[noninvazif ventilasyon]]da ekspiratuvar basınç (EPAP) aynı işlevi görür.

== Eş anlamlılar ==
* PEEP
* Ekspiryum sonu pozitif basınç
* Oto-PEEP / intrinsik PEEP (kendiliğinden oluşan form için)

== İlgili terimler ==
* [[Mekanik ventilasyon]]
* [[Sürekli pozitif havayolu basıncı]]
* [[Akut solunum sıkıntısı sendromu]]
* [[Atelektazi]]
* [[Barotravma]]
* [[Noninvazif ventilasyon]]

== Kaynaklar ==
<references/>
{{Terim|alan=Yoğun Bakım}}