Pozitif ekspiryum sonu basınç

Pozitif ekspiryum sonu basınç (İng. positive end-expiratory pressure, PEEP), mekanik ventilasyon uygulanan hastada ekspiryumun sonunda havayolu basıncının atmosfer basıncına düşmesine izin verilmeyerek belirlenen pozitif bir değerde tutulmasıdır; alveollerin ekspiryum sonunda kollabe olmasını önleyerek oksijenasyonu iyileştiren temel ventilatör ayarlarından biridir.

Etimoloji

Türkçe "pozitif" (Lat. positivus "konulmuş"), Latince ex "dışarı" ve spirare "solumak" fiillerinden türeyen ekspiryum (soluk verme) ile "son" ve "basınç" sözcüklerinden oluşan tanımlayıcı bir terimdir; İngilizce kısaltması PEEP klinik dilde yaygın kullanılır.

Klinik bağlam

PEEP'in fizyolojik etkileri ekspiryum sonu akciğer hacminin (fonksiyonel rezidüel kapasite) artırılmasına dayanır: kollabe alveollerin açık tutulması şantı azaltarak hipoksemiyi düzeltir, alveollerin her solukta açılıp kapanmasının (atelektravma) önlenmesi ventilatör ilişkili akciğer hasarını azaltır, akciğer kompliyansı iyileşir ve alveoler ödem sıvısının yeniden dağılımıyla gaz değişimi desteklenir; atelektazinin önlenmesi ve tedavisindeki rolü bu mekanizmalara dayanır.^[1] Buna karşılık intratorasik basıncı yükselterek venöz dönüşü azaltır ve özellikle hipovolemik hastada hipotansiyona yol açabilir; aşırı PEEP sağlıklı alveolleri aşırı gererek ölü boşluğu artırır, sağ ventrikül ard yükünü yükseltir ve barotravma riskini artırır; kafa içi basıncı da yükseltebilir. Bu nedenle "en iyi PEEP", oksijenasyon yararı ile hemodinamik ve mekanik zararlar arasındaki dengeyi gözeten bireysel bir ayardır. Akut solunum sıkıntısı sendromunda PEEP tedavinin köşe taşıdır: FiO₂-PEEP tabloları, sürüş basıncının izlenmesi, basınç-hacim eğrileri ve özofagus basıncı ölçümü gibi titrasyon stratejileri kullanılır; yüksek-düşük PEEP karşılaştıran büyük çalışmalar tüm hastalarda tek tip üstünlük göstermemiş, orta-ağır olgularda daha yüksek PEEP'ten yarar eğilimi bildirilmiştir ve güncel kılavuzlar ağırlığa göre bireyselleştirme önerir.^[2] Tüm entübe hastalarda atelektaziyi önlemek için düşük düzeyde (5 cmH₂O) "fizyolojik" PEEP uygulanması yaygın pratiktir. Ayrı bir kavram olan intrinsik (oto-)PEEP, ekspiryumun tamamlanamadığı durumlarda (KOAH, astım, yüksek solunum hızı) hava hapsiyle kendiliğinden oluşan ekspiryum sonu pozitif basınçtır; solunum işini artırır, hipotansiyona ve barotravmaya zemin hazırlar; ekspiryum süresinin uzatılması, hızın düşürülmesi ve bronkodilatasyonla yönetilir, tetiklemeyi kolaylaştırmak için dışsal PEEP eklenebilir.^[3] Spontan soluyan hastadaki karşılığı, tüm döngü boyunca sabit basınç uygulayan sürekli pozitif havayolu basıncıdır; noninvazif ventilasyonda ekspiratuvar basınç (EPAP) aynı işlevi görür.

Eş anlamlılar

PEEP
Ekspiryum sonu pozitif basınç
Oto-PEEP / intrinsik PEEP (kendiliğinden oluşan form için)

İlgili terimler

Kaynaklar

↑ Tobin MJ (ed.), Principles and Practice of Mechanical Ventilation, 3. baskı, McGraw Hill, 2013.
↑ Grasselli G, Calfee CS, Camporota L ve ark., ESICM guidelines on acute respiratory distress syndrome: definition, phenotyping and respiratory support strategies, Intensive Care Medicine, 2023.
↑ Marini JJ, Dynamic hyperinflation and auto–positive end-expiratory pressure: lessons learned over 30 years, American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 2011.

[1] Tobin MJ (ed.), Principles and Practice of Mechanical Ventilation, 3. baskı, McGraw Hill, 2013.

[2] Grasselli G, Calfee CS, Camporota L ve ark., ESICM guidelines on acute respiratory distress syndrome: definition, phenotyping and respiratory support strategies, Intensive Care Medicine, 2023.

[3] Marini JJ, Dynamic hyperinflation and auto–positive end-expiratory pressure: lessons learned over 30 years, American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 2011.

[1]

[2]

[3]