Atelektazi
Atelektazi (İng. atelectasis; Yun. atelēs "eksik, tamamlanmamış" + ektasis "genişleme"), akciğer parankiminin bir bölümünün havasını yitirerek kollabe olması ve gaz değişimine katılamamasıdır; tüm akciğeri, bir lobu, segmenti ya da subsegmental alanları etkileyebilir ve hastalıktan çok altta yatan bir sürecin bulgusudur.
Etimoloji
Yunanca atelēs (eksik, tamamlanmamış; a- olumsuzluk öneki + telos "amaç, son") ve ektasis (genişleme, açılma; ekteinein "germek" fiilinden) sözcüklerinden türetilmiştir; terim başlangıçta yenidoğan akciğerinin doğumda tam açılamamasını tanımlamak için kullanılmıştır.
Klinik bağlam
Mekanizmaya göre başlıca üç form ayrılır: obstrüktif (rezorptif) atelektazi, havayolunun mukus tıkacı, yabancı cisim aspirasyonu, tümör ya da yanlış yerleşimli endotrakeal tüple tıkanması sonucu distal havanın emilmesiyle gelişir ve en sık formdur; kompresif atelektazi, plevral efüzyon, pnömotoraks, kitle ya da yüksek diyafram gibi dış basıya bağlıdır; adeziv atelektazi ise sürfaktan eksikliği ya da işlev bozukluğuyla (akut solunum sıkıntısı sendromu, yenidoğan solunum sıkıntısı sendromu) alveollerin kollabe olmasıdır; ayrıca yüksek FiO₂ ile azotun emilmesine bağlı rezorpsiyon atelektazisi ve skatrisyel (fibrotik) form tanımlanır.[1] Perioperatif dönem atelektazinin en sık görüldüğü bağlamdır: genel anestezi, kas gevşemesi, sırtüstü pozisyon ve yüksek oksijen konsantrasyonları hastaların büyük çoğunluğunda bağımlı akciğer bölgelerinde atelektaziye yol açar; üst karın ve göğüs cerrahisi, obezite, ağrıya bağlı yüzeyel solunum ve etkisiz öksürük tabloyu sürdürür ve postoperatif hipoksemi ile pulmoner komplikasyonların başlıca nedenlerindendir.[2] Klinik tablo yaygınlığa ve gelişme hızına bağlıdır: küçük atelektaziler belirtisizken, geniş ya da ani gelişen kollaps dispne, takipne, hipoksemi ve etkilenen alanda solunum seslerinin azalmasıyla belirir; şant mekanizmasıyla oluşan hipoksemi, oksijen tedavisine kısmen dirençlidir. Görüntülemede grafide hacim kaybı bulguları (fissür yer değiştirmesi, diyafram yükselmesi, mediasten kayması, kompansatuvar hiperinflasyon) ve dansite artışı görülür; bilgisayarlı tomografi nedeni (santral obstrüksiyon, kitle) aydınlatır ve akciğer ultrasonografisi yatak başında tanıya katkı sağlar; pnömoniden ayrımında hacim kaybı yönlendiricidir. Sağ orta lob sendromu, tekrarlayan ya da kalıcı orta lob atelektazisinin özel adıdır.[3] Tedavi nedene yöneliktir: mukus tıkacında havayolu temizliği teknikleri, nemlendirme, mobilizasyon ve dirençli olgularda bronkoskopik aspirasyon; santral obstrüksiyonda rijit bronkoskopi ile girişim; kompresif formda efüzyonun ya da pnömotoraksın drenajı uygulanır. Perioperatif önleme etkili analjezi, erken mobilizasyon, derin solunum egzersizleri ve insentif spirometri ile mekanik ventilasyonda uygun PEEP ve rekrütman stratejilerine dayanır; sürekli pozitif havayolu basıncı postoperatif atelektazinin açılmasında etkilidir.
Eş anlamlılar
- Akciğer kollapsı (yaygın form için)
- Akciğer sönmesi (halk arasında, pnömotoraks ile karışan kullanım)
İlgili terimler
- Sürekli pozitif havayolu basıncı
- Pozitif ekspiryum sonu basınç
- Hipoksemi
- Yabancı cisim aspirasyonu
- Pnömotoraks
- Akut solunum sıkıntısı sendromu
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Miller RD, Eriksson LI, Fleisher LA ve ark. (ed.), Miller's Anesthesia, 9. baskı, Elsevier, 2020.
- ↑ Peroni DG, Boner AL, Atelectasis: mechanisms, diagnosis and management, Paediatric Respiratory Reviews, 2000.